Magia liści jeżyny i inne kwitnące zioła

Przełom maja i czerwca to czas kwitnienia wielu ziół. Jednym z darów Natury są liście jeżyny, choć nie tylko one zakwitają w tym okresie – są jeszcze kwiaty czeremchy, kwiaty głogu, przetacznika, pokrzywę i wiele innych wspaniałości. Młode liście jeżyny mają prozdrowotne właściwości, nie przegapmy więc okresu ich kwitnienia, bo będzie trzeba czekać do kolejnego roku.

Młode liście jeżyny   

Młode liście jeżyny wzmacniają układ odpornościowy, jeżyny mają właściwości przeciwgorączkowe, napotne i przeciwzapalne, antyoksydacyjne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, fugistatyczne i lekko przeciwcukrzycowe. Młode liście są najcenniejsze, a sama jeżyna porasta nasze lasy gęsto. Młode liście zbierane wiosną (na początku kwietnia) pomagają w leczeniu chorób przewodu żołądkowo-jelitowego (wrzodów dwunastnicy i żołądka), wątroby i woreczka żółciowego w przypadku różnego rodzaju zatruć pokarmowych. Napar z liści jeżyny może być podawany dzieciom, co jest ich dodatkowym atutem, ma do tego przyjemny, owocowy smak i naturalną słodycz. Herbatę z liści jeżyny warto zaparzyć zaraz po powrocie z lasu ze świeżo zerwanych liści. Można ją pić samodzielnie lub w postaci wielorakich mieszanek dwu lub więcej składnikowych. Można je połączyć z kwiatami głogu, kwiatami czeremchy, z pokrzywą, z przetacznikiem. Ileż wyłania się możliwości i zastosowań.  

Ocet z jeżyn i jego właściwości

Z młodych pędów jeżyny można zrobić ocet. Ocet jeżynowy jest niezastąpionym lekiem, używa się go głównie do płukania jamy ustnej gardła i do smarowania skóry, jest kosmetykiem do pielęgnacji jamy ustnej. Ocet jeżynowy pomaga na infekcje jamy ustnej, paradontozę, „luźne” zęby, krwawiące dziąsła, ranki w jamie ustnej, zadrapania w buzi, owrzodzenia błony śluzowej, przy bólu gardła, biegunkach, przeziębieniu. Aby zlikwidować podane przed chwilą dolegliwości, należy kilka razy dziennie płukać buzię wodą z octem jeżynowym. W szklance wody powinno się rozpuścić odrobinę octu jeżynowego, oznacza to 1-2 łyżeczki specyfiku. Ocet jeżynowy jest lekarstwem na przeróżne ranki, zadrapania w jakie ustnej oraz bolące gardło. Latem woda z octem jeżynowym (w proporcji 1 łyżeczka na szklankę) jest znakomitym napojem chłodzącym. Wodę z octem można słodzić miodem, syropem klonowym, dodatkowo dować sok z cytryny dla urozmaicenia smaku, mogą to być również świeże, sezonowe owoce. Zimą z kolei wypijamy ocet jeżynowy profilaktycznie. Pity regularnie przeciwdziała przeziębieniom. W tym przypadku zwiększamy podaż octu, do szklanki wody nalewamy 1 łyżkę octu. Ocet jeżynowy możemy także łączyć z sokiem z jeżyn lub innym octem winnym. Takie połączenie jest wskazane przy owrzodzeniach jamy ustnej i przy lekkiej biegunce.

Jak przygotować ocet jeżynowy

Na przygotowanie octu jeżynowego wystarczy 1 kilogram owoców i 600-700 ml winnego octu jabłkowego jako bazy. Ocet jabłkowy i jeżyny pozbawione szypułek wkładamy do garnka i pozostawiamy na kilka godzin w ciepłym miejscu. W tym czasie owoce puszczają sok. Następnie przecedzamy owoce jeżyn, sok odcedzamy do garnka ze stali nierdzewnej, dodajemy 1 kilogram cukru i zagotowujemy. Całość gotujemy 5-8 minut na małym ogniu, pamiętając o zbieraniu szumowin. W dalszej kolejności garnek zdejmujemy ze źródła ciepła, studzimy i przelewamy do szklanej butelki. Ocet zakorkować i szczelnie zamknąć. Tak przygotowany ocet może leżakować przez parę lat.    

Czytaj też: Ziołolecznictwo bonifratrów – tradycyjna polska forma opieki nad chorymi

Pochodzenie jeżyny i czas zbiorów

Jeżyna należy do rodziny różowatych. Jest zbierana wiosną lub na początku lata. Suszona jako surowiec w cieniu i przewiewnym miejscu. Liść jeżyny powinien zawierać przynajmniej 8% garbników. Ma działanie ściągające i przeciwbiegunkowe. Nadaje się także do płukania. Dawka wynosi z reguły 4,5 g w jednorazowym podawaniu. Co może dziwić lub zaskakiwać, liście jeżyny obniżają poziom glukozy we krwi, chodzi o wodne wyciągi z liści jeżyny. Działają ściągająco na błony śluzowe, hamuje nieżyt przewodu pokarmowego. Są też krwiotamujące. W XIX wieku odwar i napar z liści jeżyny polecano w leczeniu nieżytu gardła, żołądka, jelit, przy chrypce, kaszlu, chorobie wrzodowej, wspomnianym już bielactwie, ponadto przy bólach wyrostka robaczkowego, nadmiernych krwawieniach miesiączkowych i białych upławach. Korzenie jeżyny wykopywano w lutym i marcu, po czym suszono i rozdrabniano. Odwar  z korzenia jeżyny działa moczopędnie i przeciwobrzękowo, z racji tego podawano przy puchlinie wodnej. Warto dodać, iż podobne właściwości lecznicze mają liście innych gatunków jeżyn oraz liście malin.  

Jak je stosowano?

Mieszano liście jeżyny z tymiankiem, macierzanką, liśćmi poziomki i zielem dziurawca. Pito napar przy niestrawnościach oraz jako substytut herbaty. Z odwarów i naparów sporządzano okłady na liszaje, mokre wypryski i owrzodzenia. Jamę ustną i gardło płukano przy zapaleniu gardła i pleśniawkach. Napar z liści jeżyny sporządzamy z 1-2 łyżek rozdrobnionych liści, zalanych szklanką wrzącej wody. Napar powinno się pić często i małymi porcjami. W ciągu dnia pijemy takie 2-3 szklanki naparu. W przypadku odwaru gotujemy jeżynę przez 10 minut. Dawki dobowe wynoszą 4,5 g suszu. Jeżyna należy do najstarszych roślin leczniczych. Została opisana jako lek przez Hipokratesa, Dioskuridesa, Pliniusza, Galena i Dodonaeusa.  Jeżyna była też używana jako środek ściągający i przeciwzapalny do wewnątrz i na zewnątrz. Taką praktykę stosował Matthiolus, Lonicerus i Haller. Liście jeżyny były zalecane przy dławicy piersiowej. Tę praktykę zalecał z kolei Leclerc. Odkryto także działanie hipoglikemiczne wyciągów z liści jeżyn.

Liście jeżyny z innymi ziołami lub roślinami      

Do naparu, herbaty z liści jeżyny możemy dorzucić inne zioła lub kwiaty roślin. To może być połączenie herbaty z liści jeżyny z pokrzywą, albo z przetacznikiem czy kwiatami głogu lub kwiatami czeremchy. Co dają takie połączenia? Herbata z liści jeżyny w połączeniu z pokrzywą tworzy mieszankę o działaniu wzmacniającym i oczyszczającym organizm. Liście jeżyny są bogate w garbniki, flawonoidy i witaminę C, dzięki czemu działają przeciwzapalnie, lekko ściągająco i wspierają odporność. Pokrzywa natomiast znana jest z właściwości mineralizujących – dostarcza żelaza, krzemionki, magnezu i witamin, wspiera pracę nerek oraz pomaga usuwać nadmiar wody z organizmu. Takie połączenie może wspierać regenerację organizmu, poprawiać kondycję skóry i włosów, działać lekko detoksykująco oraz wzmacniać przy osłabieniu i przemęczeniu. Połączenie liści jeżyny z przetacznikiem działa łagodząco i wspierająco dla układu oddechowego oraz trawiennego. Przetacznik wykazuje działanie przeciwzapalne, wykrztuśne i oczyszczające, dlatego tradycyjnie stosowany był przy infekcjach gardła, kaszlu i problemach z przemianą materii. Razem z liśćmi jeżyny może wspomagać odporność, łagodzić podrażnienia błon śluzowych oraz wspierać organizm w stanach osłabienia po chorobie. Taka mieszanka działa delikatnie uspokajająco i harmonizująco. Liście jeżyny z kwiatami głogu tworzą napar szczególnie ceniony dla wsparcia układu krążenia i działania wyciszającego. Głóg poprawia ukrwienie serca, wspiera prawidłowe ciśnienie i działa łagodnie uspokajająco, zmniejszając napięcie nerwowe. W połączeniu z przeciwutleniającymi właściwościami liści jeżyny mieszanka może korzystnie wpływać na serce i naczynia krwionośne, pomagać przy stresie, uczuciu kołatania serca oraz wspierać spokojniejszy sen. To połączenie działa wzmacniająco, a jednocześnie relaksująco. Z kolei herbata z liści jeżyny i kwiatów czeremchy ma działanie bardziej osłonowe i łagodzące. Kwiaty czeremchy tradycyjnie wykorzystywano przy przeziębieniach i podrażnieniach dróg oddechowych, ponieważ działają delikatnie przeciwzapalnie i kojąco. W zestawieniu z liśćmi jeżyny taka mieszanka może wspierać organizm podczas infekcji, łagodzić podrażnienia gardła oraz wspomagać naturalną odporność. Napar ma również działanie lekko relaksujące i rozgrzewające, dlatego dobrze sprawdza się w okresie jesienno-zimowym.