Eleuterokok kolczasty, czyli żeń-szeń syberyjski. Jak działa ten zapomniany adaptogen?

Aby skutecznie przygotować się na jesienne spadki energii po urlopie warto dodać sobie naturalnie wigoru i wypróbować działanie rośliny zwanej żeń-szeń syberyjski (Eleutherococcus senticosus) lub po prostu eleuthero.

Choć potoczna nazwa sugeruje bliskie pokrewieństwo z tradycyjnym żeń-szeniem chińskim (Panax ginseng), botanicy wolą zachować dystans. Owszem, obie rośliny należą do tej samej rodziny araliowatych, ale ich skład chemiczny i specyfika działania zauważalnie się różnią. Chiński kuzyn potrafi zadziałać mocno i gwałtownie, podczas gdy wariant syberyjski wybiera strategię długofalowej, zrównoważonej budowy odporności na stresory środowiskowe.

Jeśli chcesz poznać inne gatunki roślin i ich historyczne zastosowanie poparte nowożytną wiedzą medyczną, sprawdź nasz darmowy e-book o medycynie ziołowej i klasztornej tradycji, w którym szczegółowo prześwietlamy fitoterapię pod kątem dowodów naukowych.

Wytrzymałość fizyczna bez efektu „zjazdu”

Największą zaletą eleuthero pozostaje jego zdolność do modyfikowania reakcji organizmu na przeciążenie fizyczne i psychiczne. W przeciwieństwie do kofeiny, która działa jak natychmiastowy zastrzyk energii kosztujący nas późniejszy, gwałtowny spadek formy, żeń-szeń syberyjski tonizuje układ nerwowy bez nieprzyjemnych skoków ciśnienia.

Za ten mechanizm odpowiadają eleuterozydy – związki czynne biologicznie, ze szczególnym uwzględnieniem eleuterozydu B i E. Optymalizują one wykorzystanie glukozy oraz tlenu przez komórki mięśniowe, co w praktyce oznacza wolniejsze gromadzenie się kwasu mlekowego podczas treningu i odczuwalnie sprawniejszą regenerację po wysiłku.

W badaniu opublikowanym w Chinese Journal of Physiology (Kuo et al., 2010) przeanalizowano wpływ 8-tygodniowej suplementacji Eleutherococcus senticosus na rekreacyjnie trenujących mężczyzn. Wyniki pokazały wzrost wydolności tlenowej o ponad 12% oraz znaczne podniesienie wytrzymałości przy jednoczesnym oszczędzaniu zapasów glikogenu.

Układ odpornościowy pod naturalną ochroną

Adaptogeny rzadko działają jednokierunkowo. Eleuthero równolegle ze wspieraniem kondycji fizycznej osłania układ immunologiczny, co czyni go wyjątkowo wartościowym wsparciem w okresach przejściowych. Zamiast bezmyślnie stymulować odporność – co przy skłonnościach do autoagresji bywa ryzykowne – roślina ta wykazuje działanie modulujące. Zwiększa aktywność limfocytów T oraz komórek NK (Natural Killer), tworzących pierwszą linię obrony przed patogenami wirusowymi.

Dzięki temu organizm zdecydowanie sprawniej wyłapuje pierwsze objawy infekcji górnych dróg oddechowych, skraca czas trwania ewentualnego przeziębienia i łagodzi jego przebieg. Niezwykle istotny jest tu również wpływ surowca na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza. Przewlekły stres podnosi poziom kortyzolu, który z czasem dosłownie demontuje naszą odporność. Systematyczne przyjmowanie wyciągu z korzenia wycisza tę nadmierną odpowiedź hormonalną, chroniąc białe krwinki przed niszczycielskim wpływem permanentnego napięcia.

Czytaj także: Jedna łyżka przed snem? Naturalne sposoby na wieczorne wyciszenie organizmu

Mądra suplementacja w praktyce

Wybierając odpowiedni preparat, nie warto sugerować się wyłącznie całkowitą masą sproszkowanego korzenia na etykiecie, ponieważ kluczowym parametrem zawsze pozostaje standaryzacja na obecność eleuterozydów, najlepiej na poziomie minimum 0,8%. Standardowa dawka terapeutyczna oscyluje zazwyczaj w granicach od 300 do 500 mg skondensowanego ekstraktu dziennie. Ekstrakt najlepiej przyjmować rano lub wczesnym popołudniem podczas posiłku, unikając wieczornej suplementacji, która ze względu na delikatne działanie witalizujące mogłaby utrudniać zasypianie.

Organizm nie powinien jednak przyzwyczajać się do stałej stymulacji zewnętrznej. Optymalny model zakłada stosowanie eleuthero w cyklach trwających od 6 do 8 tygodni, po których należy zrobić co najmniej miesiąc przerwy. Warto przy tym pamiętać, że nie jest to surowiec uniwersalny. Osoby zmagające się z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym, poważnymi zaburzeniami rytmu serca czy przewlekłą bezsennością powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem kuracji, co dotyczy również pacjentów przyjmujących leki uspokajające lub regulujące poziom glukozy we krwi.

Źródła

• Kuo, J. et al. (2010). The effect of 8-week supplementation with Eleutherococcus senticosus on endurance capacity and metabolism in males. Chinese Journal of Physiology, 53(2), 105-111.
• Aroor, A. R., & Dutta, S. (2011). Immunomodulatory and Adaptogenic potential of Eleutherococcus senticosus. Phytotherapy Research.
• Panossian, A., & Wikman, G. (2010). Effects of Adaptogens on the Central Nervous System and the Molecular Mechanisms Associated with Their Stress—Protective Activity. Pharmaceuticals, 3(1), 188-224.