Rozmaryn lekarski – roślina Afrodyty

Rozmaryn lekarski: właściwości, zastosowanie i korzyści zdrowotne

Odkryj, dlaczego rozmaryn jest symbolem zdrowia, miłości i piękna

Ziele rozmarynu lekarskiego wchodzi w skład toników, kremów, maseczek odżywczych, okładów ściągających, wód toaletowych, dezodorantów,perfum, balsamów do ciała płynów i żeli do kąpieli, maści i żeli. Działa przeciwzapalnie, łagodzi bóle reumatyczne i mięśniowe, poprawia krążenia krwi i tonizuje układ nerwowy. Oto dlaczego rozmaryn wart jest nie tylko zalotnych przyśpiewek…

Rozmaryn lekarski (Rosmarinus officinalis) pochodzi z obszarów śródziemnomorskich, rośnie głównie w Europie południowej. Obecnie jest uprawiany na  całym świecie, na przykład wogródkach przydomowych lub w doniczkach jako przyprawa. Jest to wiecznie zielone zioło z aromatycznymi liśćmi. Osiąga wysokość do 2 m, liście ma wąskie, ciemnozielone na wierzchu i białe od spodu. Kwiaty rozmarynu sa  drobne i bladoniebieskie.

Ziele miłosne

U starożytnych Greków rozmaryn był rośliną poświęconą Afrodycie – bogini miłości i piękna. Pełnił często rolę ozdobną. Używano go do wicia wianków obrzędowych, razem z liśćmi mirtowymi i laurowymi. Wierzono, że przeciwdziała kłopotom z pamięcią. Starożytni studenci wplatali go we włosy, przygotowując się do egzaminów.

Uznawany w wielu regionach Europy za symbol płodności i śmierci, zażywany był jako afrodyzjak. Wkładano go także do trumien zmarłych niezamężnych i nieżonatych. Przyozdabiano nim groby, podobnie jak hyzopem i ogórecznikiem. Był używany do odpędzenia złych duchów i demonów. Z czasem stał się motywem pieśni obrzędowych. Był wykorzystywany do wróżb miłosnych i w takim kontekście pojawia się w incipicie jednej z popularnych polskich pieśni legionowych: O mój rozmarynie, rozwijaj się… Podobne piosenki cytował w swych pracach etnograficznych Oskar Kolberg.

Królewska woda

Ziele rozmarynu to główny składnik średniowiecznej wody, używanej przez polską królewnę, królową Węgier – Elżbietę Łokietkównę (*1305 †1380). Ta woda była wówczas uważana i za perfumy, i za lek, ale przede wszystkim za afrodyzjak. Elżbieta czarowała i uwodziła jej zapachem cesarzy, królów i dworzan. W tej mieszance roślinnych olejków eterycznych, żywicy i ambry, dominantę stanowił olejek rozmarynowy.

Stara londyńska farmakopea (1683) podaje takie cechy królewskiej wody:
Woda ta (a raczej nalewka) jest godna podziwu przeciw wszystkim przeziębieniom i powodowanych wilgocią chorobom głowy, epilepsji, apopleksji, zawrotom głowy, paraliżowi, chorobom nerwów, reumatyzmowi, kurczom, konwulsjom, tępocie, utracie pamięci, senności, głuchocie, zaburzeniom widzenia, koagulacji krwi, bólom głowy powodawanym flegmą i humorami, pokonuje ból zębów, bóle i słabości żołądka, brak apetytu i złe trawienie, obstrukcję śledziony, jelit, wątroby i macicy. Przyjmuje i konserwuje naturalne ciepło, odnawia zdolności i funkcje ciała nawet w starości (tak mówią). Niewiele jest remediów dających tak dużo dobrych efektów. Podawać wewnętrznie w winie lub w wódce, przemywać skronie, wdychać nozdrzami. Elżbieta dożyła sędziwego jak na tamte czasy wieku, przez 59 lat zasiadała na tronie jako królowa Węgier, następnie jako regentka w Polsce.

Olejek rozmarynowy

Polecany jest na łagodzenie zmęczenia fizycznego i umysłowego, jako afrodyzjak, na zaburzenia pracy serca, bóle mięśniowe, bóle głowy, grypę, astmę, kaszel, infekcje skóry, łupież, łysienie, trudno gojące się rany.

Ma właściwości przeciwdrobnoustrojowe – może zmieniać pH poszczególnych tkanek w miejscu podania, stwarzając niekorzystne warunki do wzrostu mikroorganizmów. Jako substancja lipofilna może penetrować do wnętrza komórek bakteryjnych i mitochondriów, modyfikując błony struktury, przez co stają się bardziej przepuszczalne. Dochodzi do aktywnego wycieku składników komórkowych, co prowadzi do śmierci bakterii. Olejek składa się ze związków o charakterze fenoli. Olejki o takim składzie zaburzają funkcje błony cytoplazmatycznej bakterii, w tym przepływ elektrolitów i transport aktywny. Powodują koagulacje zawartości komórek bakteryjnych i grzybiczych. W wyniku podania zewnętrznego, olejek wywołuje efekt przeciwzapalny i antyseptyczny.

W przeciwieństwie do syntetycznych antyseptyków i antybiotyków, nie wywołuje powstawania szczepów opornych i jest skuteczny w stosunku do wirusów. Stwierdzono, że olejek eteryczny z rozmarynu powoduje rozkurcz mięśni poprzecznie prążkowanych, dlatego znajduje zastosowanie w maściach i w żelach na urazy sportowe. Badania na szczurach dowiodły, że stosowany wewnętrznie może odgrywać istotną rolę w metabolizmie kostnym. Metabolity zawarte w olejku rozmarynowym zapobiegają m.in. utracie masy kostnej, co może być pomocne przy leczeniu osteoporozy.

Z rozmarynu sporządza się środek odżywczy dla włosów, który po zastosowaniu na skórę głowy, chroni ją przed nadmiernym wypadaniem włosów i  łysiną. Olejek rozmarynowy jest szeroko stosowany jako zapachowy komponent |w produkcji mydeł, kremów, płynów, perfum  i wód toaletowych..

Antyseptyczny, napotny i przeciwzapalny

Rozmaryn zawiera olejki lotne, które są antyseptyczne, z właściwościami . Poprzez zwiększenie cyrkulacji w obrębie skóry, rozmaryn powoduje zwiększenie wydzielania potu, przez to jest doskonałym środkiem na obniżanie gorączki. Jego rozgrzewające i pobudzające właściwości pomagają w oczyszczaniu flegmy z płuc, są pożyteczne w łagodzeniu przeziębień, grypy, kataru, kaszlu, sapania, zapalenia oskrzeli.
Poprzez zwiększenie przepływu krwi do głowy, rozmaryn pobudza mózg i podnosi koncentrację. Ma zastosowanie w leczeniu napięcia nerwowego, wyczerpania, letargu, depresji, problemów ze spaniem. Służy jako środek odżywczy podczas rekonwalescencji. Wskazany dla ludzi starszych. Łagodzi migreny i bóle głowy. Pobudza apetyt i zwiększa przepływ soków trawiennych. Pomaga w trawieniu pokarmów, ulepsza powolne trawienie i wchłanianie składników odżywczych. Jego gorycze pobudzają funkcjonowanie wątroby i pęcherzyka żółciowego, zwiększają przepływ żółci, wspomagają trawienie tłuszczy. Jako silny przeciwutleniacz zapobiega uszkodzeniu komórek przez wolne rodniki.

Rozmaryn w kuchni

Rozmaryn ma słodkawy zapach przypominający kamforę i gorzki, aromatyczny smak. Jako przyprawa ceniony jest w kuchni francuskiej, włoskiej i hiszpańskiej, gdzie chętnie stosowny jest w mieszance z innymi przyprawami. Znany jest też w kuchni bałkańskiej, kaukaskiej, w USA, w Meksyku i w Anglii. Pogłębia smak potrawy, zarówno kwaśnej, jak i słodkiej. Dodaje się go do jagnięciny, wieprzowiny, mięsa z królika, cielęciny, kiełbasek i mięs duszonych, dokurczaków, kaczek, ryb, potraw z jajek, ale także do galaretek, dżemów, ciastek i ciast. Podkreśla smak sałatek i potraw warzywnych ze szparagów, brokuł, kalafiora, kabaczka, zielonego groszku, fasoli, ziemniaków czy cukinii. Aromatyzuje likiery, wódki żołądkowe, wino i piwo. Warto go dodać do zup jarzynowych, poprawia ich smak. Podobną funkcję spełnia w pizzy, w sosach czy w smażonych ziemniakach. Jest jedną z przypraw w mieszance ziół prowansalskich i składnikiem marynat. Jest istotnym składnikiem w produkcji ziołowego chleba czy ziołowych biszkoptów, wliczając w to włoski chleb focaccia. Smak ma dosyć mocny, dlatego należy używać go z umiarem. Dobrze jest namoczyć suszony rozmaryn w gorącej wodzie, zanim dodamy go do nieugotowanych potraw. Wysuszony rozmaryn, przechowywany w szczelnie zamkniętych i chronionych przed światłem pojemnikach, zachowuje swoje cechy przez 12 miesięcy.

Rozmarynowe receptury

Rozmarynowy olejek do masażu:

• 1 ml olejku rozmarynowego,
• 25 ml oleju słonecznikowego lub migdałowego.
•  

Rozpuś olejek rozmarynowy w oleju słonecznikowym lub migdałowym. Olejek mozna stosować na bolące stawy i mięśnie. Mieszaniną można masować skórę głowy dla pobudzenia wzrostu włosów lub użyć jej do masowania skroni na ból głowy.

Wino rozmarynowe:

• 60 g suszonych liści rozmarynu lub 200 świeżych,
• 1 l czerwonego wina,
• 2 łyżki miodu.
•  

Liście rozmarynu zalać winem, dodać miód i ogrzewać w kąpieli wodnej, od czasu do czasu mieszając. Szczelnie zamknąć słoik z miksturą i macerować przez 10 dni, przefiltrować i przelać do butelki. Najlepiej smakuje po obiedzie schłodzone. Podgrzane jest skuteczne w uporczywym kaszlu.

Odstraszacz moli do szafy:

• 2 szklanki suszonej lawendy,
• 2 szklanki suszonego rozmarynu lekarskiego,
• 1 łyżka stołowa goździków,
• suszona skórka cytryny.

Składniki zgnieść razem w niewielkiej miseczce, rozdzielić na kilka płóciennych torebek. Dobrze zawiązać i umieścić wśród bielizny i ubrań w szafie.

Rozmarynowy tonik ujędrniający do ciała:

• 1 szklanka liści rozmarynu lekarskiego,
• 250 ml alkoholu.

Zgnieść liście rozmarynu na dnie szklanego słoja o pojemności 250 ml, zalać alkoholem. Zakręcić słój szczelnie i pozostawić na 2 tygodnie do maceracji. Po tym czasie przecedzić płyn przez gazę lub ściereczkę, przelać do butelki, zakręcić szczelnie. Tonik stosować do nacierania po kąpieli.

Ziołowa poduszka na słodki sen:

• 4 szklanki suszonego rozmarynu lekarskiego,
• 4 szklanki suszonej werbeny,
• 8 szklanek suszonych igieł sosny.

Zmiażdżyć składniki, napełnić nimi niewielką torebkę i umieścić ją pod poduszką lub w szufladzie z bielizną nocną. Ułatwia zasypianie.

Napar rozmarynowy odświeżający jamę ustną

• 0,5 l wody
• 3 łyżeczki suszonych kwiatów lub liści rozmarynu lekarskiego

Napar  rozmarynu lekarskiego jest dobrym środkiem odświeżającym jamę ustną, jak również świetną płukanką, w celu pozbycia się nieprzyjemnego oddechu.

    – W około 0,5 l gotowanej wody, zdjętej z ognia, należy zaparzać 3 łyżeczki suszonych kwiatów lub liści rozmarynu lekarskiego przez około 30 minut pod przykryciem. Następnie płyn odcedzić i umieścić w lodówce. Płukać nim jamę ustną każdego ranka lub kilka razy w czasie dnia.

Kąpiel rozmarynowa

• 5-10 kropli olejku rozmarynowego
• 1 łyżka ulubionego oleju bazowego – np. migdałowego, zesłodkich migdałów

Wymieszaj olejek rozmarynowy w oleju bazowym  i dodaj do kąpieli. Kąpiel ta ma właściwości ściągające, odżywcze, zwiększa pocenie się. Jest tak pobudzająca dla organizmu, że nie powinno się go brać wieczorem, gdyż może powodować problemy ze spaniem.