Pierwszą osobą, która spotka człowieka w kryzysie psychicznym, rzadko jest psychiatra. Kto powinien wiedzieć jak reagować?
Nawet połowa osób zgłaszających się do lekarza rodzinnego doświadcza problemów związanych ze zdrowiem psychicznym – wskazuje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Oznacza to, że pierwszą osobą, która może zauważyć rozwijający się kryzys psychiczny, bardzo często nie jest psychiatra, lecz przedstawiciel zawodu pierwszego kontaktu – lekarz POZ, nauczyciel, farmaceuta, ratownik medyczny, funkcjonariusz służb czy pracownik socjalny.
Skala wyzwań jest znacząca – według danych Komendy Głównej Policji w 2025 roku odnotowano ponad 14 tys. prób samobójczych. Za każdą z tych liczb stoi osoba, która mogła wcześniej wysyłać sygnały kryzysu i potrzebować wsparcia. Dlatego tak ważne jest, aby osoby pierwszego kontaktu potrafiły je zauważyć, odpowiednio zareagować i wiedziały, gdzie skierować osobę potrzebującą pomocy.
Jak sprawić, by wszystkie te środowiska potrafiły skutecznie współpracować, rozpoznawać sygnały ostrzegawcze i zapewnić ciągłość wsparcia? To jedno z głównych pytań, na które odpowiedzą eksperci podczas IV Kongresu Suicydologicznego organizowanego przez Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie.
Kryzys psychiczny nie zaczyna się w gabinecie psychiatry
Większość osób przeżywających kryzys psychiczny trafia najpierw do miejsc, które nie kojarzą się ze specjalistycznym leczeniem. Rozmowa z lekarzem rodzinnym, nauczycielem, farmaceutą, pracownikiem socjalnym czy funkcjonariuszem służb często poprzedza kontakt z psychiatrą lub psychologiem. To właśnie dlatego od kompetencji osób pierwszego kontaktu może zależeć, czy sygnały ostrzegawcze zostaną zauważone odpowiednio wcześnie.
„Nie oczekujemy, że nauczyciel, policjant czy farmaceuta będą specjalistami zdrowia psychicznego. Chcemy, aby potrafili rozpoznać sygnały ostrzegawcze, przeprowadzić bezpieczną rozmowę i żeby wiedzieli, gdzie skierować osobę potrzebującą pomocy. To często wystarczy, by uruchomić skuteczny system wsparcia”– podkreśla dr Daria Biechowska, ekspertka Instytutu Psychiatrii i Neurologii.
Co zrobić, gdy pierwsze sygnały zauważy nauczyciel, policjant lub duchowny?
Uczeń, który po wakacjach nagle przestaje odzywać się do rówieśników i wycofuje się z życia klasy. Pacjent, który podczas wizyty u lekarza rodzinnego skarży się wyłącznie na bezsenność, przewlekłe zmęczenie lub ból, choć źródłem problemu jest pogłębiający się kryzys psychiczny. Osoba zatrzymana podczas policyjnej interwencji, której zachowanie wskazuje na silne cierpienie psychiczne. Wierny zwracający się do duchownego z poczuciem bezradności i utraty sensu życia. To sytuacje, z którymi przedstawiciele różnych zawodów spotykają się znacznie częściej niż mogłoby się wydawać.
Aby ułatwić pierwszą reakcję, eksperci Instytutu Psychiatrii i Neurologii opracowali praktyczne standardy dla zawodów pierwszego kontaktu. Pokazują one krok po kroku, jak rozpoznać kryzys psychiczny, bezpiecznie rozmawiać z osobą potrzebującą wsparcia i gdzie kierować ją po pomoc.
Wskazówki dotyczące reagowania na sygnały ostrzegawcze oraz opracowania eksperckie można znaleźć w Bibliotece „Zapobiegajmy samobójstwom”: https://zapobiegajmysamobojstwom.pl/biblioteka
Wspólny język zamiast działania w pojedynkę
Skuteczna pomoc nie zależy wyłącznie od wiedzy pojedynczych specjalistów. Wymaga sprawnej współpracy pomiędzy ochroną zdrowia, edukacją, pomocą społeczną, służbami ratunkowymi, organizacjami pozarządowymi i administracją publiczną.
„Kryzys psychiczny wymaga koordynacji działań. Jeśli szkoła, podstawowa opieka zdrowotna, służby ratunkowe i specjalistyczne placówki psychiatryczne działają w oderwaniu od siebie, ryzyko przeoczenia sygnałów rośnie. Współpraca zwiększa szanse na wczesną interwencję” – wskazuje dr hab. Łukasz Wieczorek, ekspert Instytutu Psychiatrii i Neurologii.
Eksperci spotkają się we wrześniu w Warszawie
O tym, jak budować skuteczny system współpracy pomiędzy różnymi grupami zawodowymi, będą dyskutować uczestnicy IV Kongresu Suicydologicznego, który odbędzie się 10–11 września 2026 roku w Klinice Psychiatrii Sądowej Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie.
Program wydarzenia obejmuje prezentację wyników realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, monitorowanie zachowań kryzysowych, ocenę skuteczności programów profilaktycznych, wdrażanie standardów postępowania oraz sesje poświęcone odpowiedzialnej komunikacji medialnej. Zaplanowano również warsztaty i panele dyskusyjne, podczas których przedstawiciele ochrony zdrowia, edukacji, służb mundurowych, pomocy społecznej, organizacji pozarządowych i administracji publicznej będą wymieniać doświadczenia oraz wypracowywać rozwiązania możliwe do wdrożenia w codziennej praktyce.
Udział jest bezpłatny
Kongres odbędzie się w formule hybrydowej – stacjonarnie oraz online. Udział jest bezpłatny, jednak obowiązuje wcześniejsza rejestracja. Liczba miejsc dla uczestników stacjonarnych jest ograniczona.
Link do rejestracji na Kongres: https://evenea.pl/wydarzenie/iv-kongres-suicydologiczny-akt0pk4y
Gdzie szukać wsparcia?
Jeśli przeżywasz trudności i myślisz o odebraniu sobie życia lub chcesz pomóc osobie zagrożonej, pamiętaj, że możesz skorzystać z bezpłatnych numerów pomocowych dostępnych przez całą dobę:
800 70 22 22
Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym (całodobowo)
116 123
Telefon Wsparcia Emocjonalnego dla Dorosłych (całodobowo)
116 111
Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (całodobowo, dostępny również czat online na stronie 116111.pl)
800 12 12 12
Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka (całodobowo)
800 100 100
Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci (wsparcie m.in. dla dorosłych zaniepokojonych sytuacją dziecka)
112
Numer alarmowy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia
Więcej numerów pomocowych oraz materiałów edukacyjnych można znaleźć na stronach:
