Czy społeczeństwo naprawdę wie, czego potrzebują osoby starsze?

Lekarz mówi do córki, nie do 80-letniej pacjentki, choć to ona przyszła z konkretnym pytaniem o swoje leczenie. Sprzedawca w salonie komputerowym tłumaczy powoli i głośno, jakby wiek automatycznie oznaczał trudności ze słuchem. Rodzina reaguje śmiechem na wieść, że 65-letni ojciec ma nową partnerkę. Mimo że żadna z tych sytuacji nie jest złośliwa, to wszystkie mają wspólny mianownik – ktoś zdecydował za kogoś, czego ta osoba naprawdę potrzebuje, nie pytając jej o zdanie.

1 października przypada Międzynarodowy Dzień Osób Starszych. Tegoroczne hasło ONZ, „Wiek długowieczności: systemy dla dłuższego życia”, dotyczy polityki, emerytur, opieki zdrowotnej. Ale za każdą taką polityką stoi pytanie prostsze i bardziej osobiste – a mianowicie, czy ktoś w ogóle zapytał osoby starsze, czego chcą, czy tylko założył, że wie lepiej.

Głos, którego nikt nie pyta

Zjawisko to ma nazwę – ageizm – i według Światowej Organizacji Zdrowia dotyka niemal każdego. Globalne badanie objęło ponad 83 000 osób w 57 krajach i wykazało, że co druga osoba na świecie żywi umiarkowanie lub silnie negatywne postawy wobec starości. W Europie co trzecia osoba starsza doświadczyła ageizmu osobiście, choć Polska – w porównaniu z krajami o niższych dochodach – wypada w tych statystykach relatywnie łagodnie.

To nie jest problem wyłącznie towarzyski. WHO opisuje trzy drogi, którymi ageizm szkodzi zdrowiu: psychologiczną (stereotypy nasilają stres), behawioralną (przekonanie „i tak nic już nie pomoże” zniechęca do leczenia i profilaktyki) oraz fizjologiczną (przewlekły stres ma mierzalny wpływ na organizm). Systematyczny przegląd 422 badań z 45 krajów wykazał związek ageizmu z gorszym zdrowiem w 96% przeanalizowanych przypadków. Najbardziej jednak szkodzi ageizm zinternalizowany – czyli ten moment, w którym starsza osoba sama zaczyna wierzyć, że zapominanie, rezygnacja z aktywności czy izolacja to po prostu naturalna kolej rzeczy.

Prawo do decydowania o sobie

Autonomia brzmi abstrakcyjnie, dopóki nie sprowadzi się jej do konkretów – kto podejmuje decyzję o leczeniu, kto planuje czyjś dzień, kto uznaje, że babcia „już się w tym nie połapie”, więc lepiej zdecydować za nią. Dobra intencja rzadko bywa tu pocieszeniem, a wykluczenie z decyzji o własnym życiu, nawet życzliwe, odbiera poczucie sprawczości. To poczucie samo w sobie chroni zdrowie psychiczne równie mocno, jak dobra dieta chroni serce.

Praktyczna zasada jest prosta, choć trudna do wdrożenia w rodzinnych rozmowach: Pytać zamiast zakładać. Zapytać, czy ktoś chce znać pełną diagnozę, zanim rozmowa z lekarzem zejdzie na inny tor. Zapytać, czy potrzebuje pomocy w tej konkretnej sprawie, zanim ktoś zacznie załatwiać ją za niego. Różnica w komunikacji bywa niewielka, ale ogromna w skutkach.

Praca, która wciąż ma sens

71% Polaków po sześćdziesiątce deklaruje chęć dalszej pracy zawodowej – wynika z badania przeprowadzonego na zlecenie Job Impulse. Powody są przyziemne: dodatkowy dochód, ale też utrzymanie sprawności fizycznej i umysłowej. Rzeczywistość rynku pracy nie nadąża za tą chęcią. Tylko 22% polskich firm deklaruje gotowość zatrudnienia osoby po sześćdziesiątce, a współczynnik aktywności zawodowej w grupie 60–89 lat wynosi w Polsce zaledwie 15%, znacznie poniżej średniej unijnej dla zbliżonych grup wiekowych. U kobiet spadek jest jeszcze bardziej widoczny. Po przekroczeniu wieku emerytalnego aktywność zawodowa szybuje z ponad 70% do niecałych 40%.

Kierunek zmian jest jednak zachęcający – w 2025 roku liczba pracujących emerytów osiągnęła rekordowy poziom, a wskaźnik zatrudnienia w tej grupie wzrósł z 8,5% do 10% w ciągu kilku lat. To pokazuje, że bariera leży bardziej po stronie postaw pracodawców niż braku chęci czy zdolności po drugiej stronie.

Miłość i seks nie mają daty ważności

Stereotyp znudzonego intymnością seniora ma się dobrze, mimo że badania systematycznie go obalają. Amerykańskie badanie AARP wśród osób po czterdziestce pokazało, że 62% uważa aktywność seksualną za istotny element dobrego związku, a 4 na 5 osób starszych opisuje swoją relację z partnerem jako fizycznie przyjemną i emocjonalnie satysfakcjonującą. Inne badania, obejmujące osoby w wieku 60–80 lat, wskazują, że pragnienie bliskości nie słabnie z wiekiem – część uczestników wprost mówi, że brak intymności byłby dla nich powodem zakończenia związku.

Badacze coraz częściej przesuwają przy tym akcent z samego aktu seksualnego na szerzej rozumianą bliskość, jak dotyk, przytulanie, rozmowę, wspólne rytuały dnia. To one decydują o poczuciu satysfakcji z relacji w każdym wieku, także tym najpóźniejszym.

Nowe zainteresowania to nie fanaberia

Zapisanie się na kurs języka, naukę obsługi komputera czy zajęcia na Uniwersytecie Trzeciego Wieku bywa traktowane jak miła rozrywka na czas wolny. Tymczasem nauka nowych rzeczy angażuje mózg podobnie niezależnie od wieku, a przy okazji buduje kontakty społeczne, które same w sobie chronią przed izolacją. Nikt nie musi tłumaczyć się z chęci nauki gry na pianinie w wieku 70 lat, tak jak nikt nie musi tłumaczyć się z takiej decyzji w wieku lat 20.

Wspólnym mianownikiem wszystkich tych obszarów – zdrowia, pracy, miłości, nauki – jest jedno pytanie, które zbyt rzadko się zadaje. Nie „co powinniśmy dla seniorów zrobić”, tylko „czego ta konkretna osoba właśnie potrzebuje”.

Odpowiedź bywa zaskakująco prosta, o ile ktoś w ogóle zada to pytanie.

Źródła

• ONZ / UN DESA, temat Międzynarodowego Dnia Osób Starszych 2026: The Age of Longevity: Rethinking Systems for Longer Lives, press.un.org, social.desa.un.org
• World Health Organization, Global Report on Ageism, Genewa 2021 (badanie 83 034 osób w 57 krajach; dane o ageizmie w Europie i ścieżkach wpływu na zdrowie)
• Global report on ageism – podsumowanie systematycznego przeglądu 422 badań w 45 krajach dot. związku ageizmu ze zdrowiem
• GUS, Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r., Warszawa 2025 (współczynnik aktywności zawodowej i wskaźnik zatrudnienia w grupie 60-89 lat)
• Bankier.pl / PAP, Seniorzy mają niewielkie szanse na pracę. Polska poniżej średniej UE, dot. gotowości firm do zatrudniania osób 60+
• PulsHR.pl, Praca po 60-tce? Seniorzy wracają na rynek pracy, badanie SW Research na zlecenie Job Impulse, maj 2025
• Legaartis.pl, Praca po 60. roku życia staje się normą, dane GUS/ZUS o rekordowej aktywności zawodowej emerytów w 2025 r.
• AARP Research, Ageless Desire: Relationships and Sex in Middle Age and Beyond, 2023
• “The Shop is Not Closed”: Sex and Sexuality Among Older Adult Daters, PMC12763084
• Older people still have sex, but it’s the intimacy and affection that matters more, The Conversation