Dziurawiec zwyczajny – i jego lecznicza moc

Hipokrates i Dioskurides po raz pierwszy udokumentowali stosowanie dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum) w V wieku p.n.e. Starożytni greccy lekarze obficie stosowali to zioło, wierząc, że uwalnia ono złe duchy, powodując depresję, nerwicę i lęk. Później ludzie nazwali je dziurawcem zwyczajnym, podobno na cześć św. Jana Chrzciciela. Zgodnie z tradycją kwiaty kwitną w dniu jego urodzin, a czerwony olej symbolizuje jego krew.

W ciągu ostatnich kilku dekad dziurawiec zwyczajny (SJW) wzbudził znaczne zainteresowanie badawcze. Preparaty z dziurawca zwyczajnego stanowią 25% leków przeciwdepresyjnych przepisywanych w Niemczech i Europie, a w USA jest to piąty najlepiej sprzedający się preparat w leczeniu depresji o nasileniu łagodnym do umiarkowanego.

Składniki aktywne dziurawca

Dziurawiec zawiera garbniki katechinowe, flawonoidy, kwercetynę, hiperforynę, hiperycynę, hiperozyd, naftodiantrony, pochodne kwasu kawowego, porfiryny i kwas chlorogenowy. Ponadto w jego składzie znajdziemy olejki eteryczne i sterole oraz jest bogaty w witaminy A, C, bioflawonoidy, cholinę i melatoninę. Jednak zawartość tych składników może się znacznie różnić w zależności od miejsca i sposobu uprawy rośliny.

Działania terapeutyczne

Tradycyjnymi wskazaniami do stosowania dziurawca są schorzenia neurologiczne, w tym bóle nerwowe, migreny i rwa kulszowa. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podaje tradycyjne zastosowanie w przypadkach stanów zapalnych oskrzeli i układu moczowo-płciowego. Dziurawiec zwyczajny oferuje szereg korzyści zdrowotnych, a wiele interesujących badań podkreśla jego potencjał.

Neurologiczne zastosowanie dziurawca

Badania wykazały, że dziurawiec zwyczajny wykazuje znaczącą aktywność farmakologiczną poprzez obecność kilku szlaków neurochemicznych zaangażowanych w łagodną i umiarkowaną depresję. Mechanizmy te obejmują hamowanie wychwytu zwrotnego synaptycznego neuroprzekaźników serotoniny (przy jednoczesnej regulacji receptorów serotoninowych), noradrenaliny i dopaminy, co jest związane z receptorami GABA oraz hamowaniem monoaminooksydazy (MAO), prawdopodobnie dzięki synergistycznemu działaniu kwercetyny i hiperforyny.

Metaanaliza przeprowadzona przez amerykański ośrodek naukowy wykazała, że ​​dziurawiec zwyczajny był istotnie skuteczniejszy niż placebo u pacjentów z ciężką depresją. Dziurawiec zwyczajny był równie skuteczny jak standardowe leki przeciwdepresyjne (inhibitory SSRI) i wywoływał mniej działań niepożądanych niż leki.

Dziurawiec zwyczajny ma również działanie neuroprotekcyjne, co daje mu potencjalną rolę w zapobieganiu demencji, chorobie Alzheimera i chorobie Parkinsona. Jego aktywność w zwiększaniu poziomu melatoniny w organizmie sprawia, że ​​roślina ta jest przydatna w regulacji snu, w tym bezsenności menopauzalnej i sezonowych zaburzeń afektywnych.

Układ pokarmowy

Tradycyjnie stosowany w celu wspomagania trawienia, dziurawiec został przetestowany w badaniu z udziałem kobiet z zespołem jelita drażliwego (IBS). Porównano 30 kobiet z IBS z 20 zdrowymi. Po ośmiu tygodniach leczenia dziurawcem wyniki wykazały znaczne zmniejszenie nieprawidłowych reakcji na stres i poprawę objawów żołądkowo-jelitowych.

Czytaj też: Dziurawiec hamuje rozwój nowotworów

Działanie przeciwzapalne

Naukowcy wykazali, że dziurawiec wywiera znaczące działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie COX-2, NF-κB i TNF-α, a niektóre składniki wykazują silniejsze działanie przeciwzapalne niż indometacyna.

Działanie przeciwwirusowe

Wykazano, że dziurawiec wykazuje skuteczne działanie przeciwwirusowe i jest stosowany w leczeniu zakażeń wirusem opryszczki, a potencjalnie także HIV.

Tolerancja glukozy

W badaniu z udziałem 20 zdrowych mężczyzn, dodanie dziurawca spowodowało znaczny wzrost odpowiedzi insulinowej (poprawa tolerancji glukozy), niezależnie od leków przeciwcukrzycowych podawanych w celu wywołania insulinooporności.

Rzucanie palenia

14-tygodniowe badanie z udziałem 20 długoletnich palaczy wykazało, że dziurawiec jest skuteczniejszy w rzucaniu palenia niż nikotynowa terapia zastępcza, a jedynie 25% z nich nadal paliło, w porównaniu z 37,5% w badaniach z nikotyną.

Gojenie skóry

Naukowcy przeprowadzili randomizowane badanie kliniczne z placebo z udziałem 21 pacjentów z atopowym zapaleniem skóry. Zmniejszenie objawów po czterech tygodniach stosowania kremu z dziurawcem było znacznie skuteczniejsze niż placebo w łagodzeniu nasilenia objawów.

Środki ostrożności i przeciwwskazania

Ogólnie rzecz biorąc, działania niepożądane po zastosowaniu dziurawca są dość rzadkie. U niektórych osób może wystąpić silna nadwrażliwość na światło (powodująca nieprzyjemną czerwoną wysypkę po ekspozycji na słońce) podczas stosowania dziurawca, szczególnie w dużych dawkach lub przy długotrwałym stosowaniu.

Głównym problemem związanym z SJW jest możliwość wystąpienia niekorzystnych interakcji z szeregiem kluczowych leków, ponieważ może on znacznie obniżyć dawki leków na receptę. Nigdy nie należy stosować dziurawca z innymi lekami bez ścisłej kontroli lekarza. Przyjmowanie SJW z lekami z grupy SSRI może powodować zespół serotoninowy i obniżać stężenie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych we krwi.