Czy melatonina ma wpływ na redukcję wagi i na sen?

Melatonina jest hormonem wydzielanym przez szyszynkę. Reguluje rytm dobowy i pomaga organizmowi synchronizować się ze zmianami dobowymi, takimi jak dzień i noc. Oprócz wpływu na sen, w kręgu zainteresowań naukowców znajduje się również jej potencjalny udział w redukcji masy ciała. Czy istnieje związek pomiędzy procesem odchudzania a melatoniną? Czy hormon ten jest przydatny i może mieć zastosowanie u osób, które chcą zredukować masę ciała? Czy ma wpływ na tkankę tłuszczową oraz metabolizm organizmu?

Czym jest melatonina: hormon snu i regulator rytmu dobowego

Melatonina to endogenny hormon produkowany głównie przez szyszynkę w mózgu, którego wydzielanie jest ściśle powiązane z cyklem światło–ciemność. Poziom melatoniny we krwi wzrasta po zmierzchu i osiąga szczyt w środku nocy, co sygnalizuje organizmowi porę odpoczynku i sprzyja zasypianiu. Działanie to realizowane jest poprzez aktywację receptorów melatoninowych (MT1 i MT2) w jądrze nadskrzyżowaniowym podwzgórza – „wewnętrznym zegarze biologicznym”. Reguluje ono rytm dobowy snu i czuwania oraz aktywność wielu innych procesów fizjologicznych. Melatonina jest również syntetyzowana w niewielkich ilościach w innych tkankach, takich jak siatkówka czy przewód pokarmowy, gdzie może działać lokalnie jako sygnał regulacyjny. W praktyce klinicznej jej egzogenna postać jest stosowana jako lek lub suplement w leczeniu zaburzeń snu, szczególnie tych związanych z rytmem okołodobowym, czego przykładem jest praca wykonywana w systemie zmianowym.

Czytaj też: Melatonina pod lupą: czy jej stosowanie jest naprawdę zdrowe?

Melatonina a sen: mechanizmy i dowody naukowe

Podstawową i najlepiej udokumentowaną funkcją melatoniny jest regulacja snu i rytmu dobowego. Hormon ten przekazuje sygnały do mózgu o nadchodzącej porze odpoczynku, pomagając organizmowi przygotować się do zasypiania poprzez skrócenie czasu potrzebnego na zaśnięcie oraz poprawę jakości snu. Badania kliniczne i metaanalizy wielokrotnie wykazywały, że suplementacja melatoniną może ułatwiać zasypianie i wydłużać całkowity czas snu, szczególnie u osób z zaburzeniami rytmu dobowego, pracujących zmianowo lub podróżujących przez różne strefy czasowe. Melatonina działa poprzez synchronizację centralnego zegara biologicznego w podwzgórzu z cyklem światła i ciemności, co stabilizuje rytmy okołodobowe snu i czuwania, temperaturę ciała, a także moduluje wydzielanie hormonów związanych ze stresem i metabolizmem. W literaturze naukowej pojawia się coraz więcej analiz opisujących te mechanizmy oraz ich implikacje dla zdrowia fizycznego i psychicznego.

Wpływ melatoniny na metabolizm i masę ciała

Poza regulacją snu melatonina oddziałuje również na metabolizm energetyczny i homeostazę glukozy, co może pośrednio wpływać na masę ciała. W modelach zwierzęcych wykazano, że melatonina zwiększa aktywność AMPK – enzymu kluczowego dla równowagi energetycznej – poprawiając metabolizm glukozy, wrażliwość insulinową, redukując stan zapalny w adipocytach oraz ograniczając przyrost masy ciała przy zaburzonym rytmie snu. W badaniach eksperymentalnych na myszach udowodniono, że suplementacja melatoniną może przeciwdziałać przyrostowi masy ciała indukowanemu przez niedobór snu oraz sprzyjać metabolizmowi lipidów i katabolizmowi tłuszczów poprzez aktywację określonych szlaków sygnałowych (np. AMPK/PPARα) oraz zwiększenie wydatku energetycznego.

W przypadku ludzi wyniki badań są bardziej zróżnicowane, jednak niektóre z nich sugerują, że suplementacja melatoniną może wpływać na skład ciała. W jednym z badań kobiety po menopauzie, otrzymujące melatoninę w niskich dawkach przez dłuższy czas, straciły procentowo więcej tkanki tłuszczowej oraz zwiększyły beztłuszczową masę ciała w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Uzyskane wyniki mogły być związane z poprawą wrażliwości insulinowej oraz zmianami w wydzielaniu adiponektyny.

Polskie badania naukowe nad melatoniną

W Polsce badania nad melatoniną prowadzone są przede wszystkim na uniwersytetach medycznych oraz w instytutach naukowych. Ich autorzy koncentrują się zarówno na klasycznej roli melatoniny w regulacji snu, jak i na jej potencjalnych dodatkowych efektach, takich jak wpływ na metabolizm, rytm dobowy czy procesy zdrowotne związane z otyłością oraz cyklem snu i czuwania. Jedną z aktywnych polskich badaczek pojawiających się w nowszej literaturze naukowej jest prof. Marta Woldańska-Okońska z Katedry Medycyny Wewnętrznej i Fizjoterapii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, współautorka serii artykułów analizujących fizjologiczny wpływ melatoniny, rytmy dobowe oraz oddziaływanie pól magnetycznych na stężenie melatoniny u badanych pacjentów. W publikacjach z lat 2023–2024 autorka występuje obok dr. Kamila Koszeli z Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie oraz dr Anny Kubsik-Gidlewskiej z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, co wskazuje na kontynuację badań nad rytmem sekrecji melatoniny i jej znaczeniem klinicznym.

Innym przykładem współczesnych polskich prac naukowych są opracowania zbiorowe autorstwa lekarzy, takich jak Jakub Wirkijowski, Małgorzata Wirkijowska, Jolanta Mędyk i inni, którzy w 2025 roku opublikowali przegląd literatury dotyczący „nieoczywistych” zastosowań melatoniny, obejmujących jej wpływ na sen, otyłość oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Wskazuje to na rosnące zainteresowanie badaczy praktycznymi konsekwencjami jej stosowania oraz szerokimi efektami metabolicznymi. Choć w Polsce publicznie dostępne bazy danych nie wskazują na dużą liczbę najnowszych badań klinicznych z lat 2025–2026, to w publikacjach zagranicznych oraz przeglądach literatury naukowej często pojawiają się informacje dotyczące aspektów metabolicznych i potencjalnego wpływu melatoniny na redukcję masy ciała, insulinowrażliwość oraz parametry metaboliczne. Przykładowo, literatura z zakresu endokrynologii i dietetyki sugeruje, że suplementacja melatoniną może mieć potencjał w zakresie zmniejszania masy ciała i poprawy wskaźników metabolicznych, co wskazuje na istnienie istotnego obszaru badawczego w kontekście otyłości i cukrzycy, choć wciąż wymaga to potwierdzenia w dużych badaniach klinicznych.

Dalsze badania nad melatoniną

Melatonina jest kluczowym hormonem regulującym rytm dobowy oraz cykl snu i czuwania, który pozostaje przedmiotem intensywnych badań, również prowadzonych przez polskie zespoły naukowe, w kontekście pracy zmianowej, zaburzeń rytmu dobowego oraz problemów ze snem u różnych grup pacjentów. Przeglądy literatury i artykuły naukowe autorów z Polski analizują mechanizmy działania melatoniny, jej rolę w synchronizacji zegara biologicznego oraz potencjał terapeutyczny w łagodzeniu trudności z zasypianiem i utrzymaniem snu. W odniesieniu do redukcji masy ciała, choć melatonina nie jest środkiem odchudzającym w sensie farmakologicznym, badania międzynarodowe oraz publikacje naukowe sugerują, że poprzez wpływ na metabolizm glukozy, tkankę tłuszczową oraz rytmy metaboliczne może ona pośrednio sprzyjać utracie masy ciała lub poprawie parametrów metabolicznych u osób z otyłością lub zaburzeniami snu. W badaniach przeglądowych zaobserwowano, że suplementacja melatoniną wiązała się ze spadkiem wskaźnika masy ciała (BMI) oraz obwodu talii w porównaniu z placebo, szczególnie u dzieci i młodzieży, jednak autorzy podkreślają konieczność dalszych badań w celu jednoznacznego potwierdzenia tych efektów.