Diabetyku – uważaj! Cukrzycowy obrzęk plamki może odebrać wzrok

Chorujesz na cukrzycę typu 1 lub typu 2? Uważaj na wzrok. Stale podwyższona i niekontrolowana glikemia może prowadzić do poważnych powikłań okulistycznych, w tym cukrzycowego obrzęku plamki (DME) – schorzenia, które nieleczone grozi trwałym pogorszeniem widzenia. Czym dokładnie jest to powikłanie i jak można się przed nim uchronić?

Brak świadomości choroby

Jak podaje Główny Urząd Statystyczny, z cukrzycą żyje obecnie ponad 3 mln Polaków. Szacuje się, że przy utrzymaniu obecnego tempa wzrostu zachorowań do 2030 roku liczba ta może wzrosnąć nawet do 4,2 mln. Niepokojące jest również to, że – według szacunków – nawet co czwarta osoba chorująca na cukrzycę nie ma świadomości swojej choroby.

Tymczasem cukrzyca to nie tylko zaburzenie gospodarki węglowodanowej, ale także jedna z głównych przyczyn problemów ze wzrokiem. Nieleczona lub źle kontrolowana choroba – zarówno typu 1, jak i typu 2 – może prowadzić do rozwoju retinopatii cukrzycowej, czyli uszkodzenia naczyń krwionośnych siatkówki. Do najczęstszych powikłań okulistycznych należą także zaćma cukrzycowa, jaskra, krwotoki do ciała szklistego oraz odwarstwienie siatkówki.

Szczególnie groźnym powikłaniem jest cukrzycowy obrzęk plamki (DME – Diabetic Macular Edema), który jest jedną z najczęstszych przyczyn utraty widzenia u osób z cukrzycą.

– Cukrzycowy obrzęk plamki to schorzenie, będące następstwem retinopatii cukrzycowej, które dotyka siatkówki oka, a dokładniej jej centralnej części zwanej plamką, odpowiadającej za ostre widzenie. W jego przebiegu dochodzi do uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych siatkówki oraz ich zwiększonej przepuszczalności, co prowadzi do przeciekania krwi i płynu do tkanek, w tym do plamki. W efekcie rozwija się obrzęk, który zaburza funkcjonowanie komórek odpowiedzialnych za widzenie szczegółów. Skutkiem jest pogorszenie jakości wzroku, a w skrajnych przypadkach ślepota – mówi dr n. med. Iwona Filipecka, specjalistka chorób oczu z Centrum Okulistyki i Optometrii Okulus Plus w Bielsku-Białej.

– Główną przyczyną jest przewlekła hiperglikemia oraz niekontrolowana cukrzyca. Nadmiar glukozy we krwi prowadzi do glikacji, czyli wiązania się cukru z białkami budującymi naczynia krwionośne, co czyni je sztywnymi i kruchymi. Wysoki poziom glukozy działa też toksycznie na pericyty – komórki odpowiedzialne za szczelność naczyń. W efekcie bariera krew-siatkówka ulega rozszczelnieniu, a do tkanek oka przenika woda, białka i tłuszcze. Organizm, próbując ratować niedotlenioną siatkówkę, zaczyna nadprodukcję białka VEGF, które stymuluje powstawanie nowych naczyń krwionośnych, ale o słabej jakości i mających tendencję do dalszego przeciekania – dodaje.

Alarmujące objawy

Wśród najczęściej wymienianych symptomów DME znajdują się: zamazane lub nieostre widzenie centralne, które utrudnia czytanie i wykonywanie precyzyjnych czynności, metamorfopsje, czyli zniekształcenie obrazu (np. proste linie, takie jak framugi drzwi, wydają się falujące), a także zaburzenia postrzegania barw, przez co kolory mogą wydawać się wyblakłe. Pacjenci zgłaszają również obecność mroczków lub ciemnych plam w centralnym polu widzenia oraz trudności z widzeniem po zmroku lub przy słabym oświetleniu. Co istotne, gdy obrzęk obejmuje tylko jedno oko, drugie przez dłuższy czas może kompensować ubytek, co często opóźnia moment zgłoszenia się do specjalisty i rozpoznanie choroby.

– Nieleczony cukrzycowy obrzęk plamki stanowi zagrożenie dla wzroku. Prowadzi do trwałego pogorszenia ostrości widzenia, w szczególności widzenia centralnego, które jest kluczowe w codziennym funkcjonowaniu. Ponadto osoby z DME zaczynają mieć trudności z czytaniem, pracą przy komputerze, rozpoznawaniem twarzy czy prowadzeniem samochodu. W przypadku utrzymującej się hiperglikemii oraz wieloletniego przebiegu cukrzycy ryzyko nieodwracalnych zmian w siatkówce znacząco rośnie. Dochodzi do postępującego uszkodzenia naczyń i całej siatkówki, co może skutkować częściową, a w zaawansowanych przypadkach znaczną utratą widzenia. Najpoważniejszym następstwem nieleczonego DME jest całkowita i nieodwracalna utrata wzroku – wyjaśnia dr Iwona Filipecka.

Czytaj także: Okulary, soczewki, a może krople? Jak chronić oczy przed promieniowaniem UV?

Masz cukrzycę, badaj regularnie wzrok

Dlatego tak istotne jest wczesne wykrywanie zmian oraz szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia. Osoby z cukrzycą typu 1 i typu 2 powinny zachować czujność i regularnie kontrolować wzrok, nawet jeśli nie zauważają objawów. Ważne są badania okulistyczne, które pozwalają wykryć zmiany na wczesnym etapie, zanim dojdzie do trwałego pogorszenia widzenia. Podstawą diagnostyki jest badanie dna oka po rozszerzeniu źrenic. Okulista ocenia wówczas siatkówkę, naczynia krwionośne i tarczę nerwu wzrokowego, co pozwala wykryć cechy retinopatii cukrzycowej oraz obrzęku plamki. Istotną rolę odgrywa również OCT, czyli optyczna koherentna tomografia. To nieinwazyjne badanie, które pokazuje przekroje siatkówki i pozwala ocenić obecność oraz nasilenie obrzęku plamki. Uzupełniająco wykonuje się angiografię fluoresceinową, w której dożylnie podaje się marker uwidaczniający naczynia siatkówki. Dzięki serii zdjęć można wykryć miejsca przecieku i ocenić stopień uszkodzenia naczyń. Co ważne, regularna diagnostyka umożliwia wczesne rozpoznanie DME i szybkie wdrożenie leczenia – zanim dojdzie do nieodwracalnych zmian w widzeniu.

Zastrzyki, sterydy – jak leczy się DME?

Leczenie cukrzycowego obrzęku plamki obejmuje zarówno kontrolę chorób współistniejących, jak i leczenie okulistyczne, w tym farmakoterapię oraz – w wybranych przypadkach – zabiegi chirurgiczne. Podstawą jest możliwie najlepsze wyrównanie glikemii, a także kontrola ciśnienia tętniczego krwi, poziomu lipidów oraz choroby nerek, które zwiększają ryzyko rozwoju DME. Ważna jest też modyfikacja stylu życia, przede wszystkim zaprzestanie palenia papierosów oraz kontrola wagi ciała. Na baczności powinny się mieć także kobiety w ciąży chorujące na cukrzycę. 

W farmakologicznym leczeniu DME najczęściej stosuje się doszklistkowe iniekcje leków anty-VEGF, które blokują działanie białka VEGF, odpowiadającego za tworzenie i nieszczelność nieprawidłowych naczyń krwionośnych w oku. W efekcie zmniejszają obrzęk. Leki podaje się do wnętrza gałki ocznej w znieczuleniu miejscowym.. Leczenie zazwyczaj zaczyna się od fazy nasycenia (zwykle 3-5 zastrzyków w odstępach miesięcznych), a następnie przechodzi się w jeden z dwóch schematów podawania: PRN (Pro Re Nata) – lek podawany jest, gdy badania (OCT) wykażą nawrót obrzęku lub Treat-and-Extend, czyli stopniowe wydłużanie odstępów między zastrzykami, aby utrzymać efekt i zapobiec nawrotom.

W przypadkach, gdy odpowiedź na leczenie anty-VEGF jest niewystarczająca, stosuje się preparaty steroidowe, które działają przeciwzapalnie i zmniejszają obrzęk. Uzupełnieniem terapii może być laseroterapia siatkówki, której celem jest uszczelnienie naczyń i ograniczenie postępu zmian. W bardziej zaawansowanych przypadkach, gdy obecne są powikłania w ciele szklistym, wykonuje się witrektomię – zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu ciała szklistego (galaretowatej substancji wypełniającej wnętrze oka) i zastąpieniu go specjalnym płynem lub gazem.

– Cukrzycowy obrzęk plamki jest schorzeniem poważnym, ale w wielu przypadkach możliwym do skutecznego opanowania. Współczesna okulistyka dysponuje metodami leczenia, które pozwalają zahamować rozwój choroby, zmniejszyć obrzęk oraz ustabilizować, a niekiedy nawet poprawić ostrość widzenia. Nie zawsze jednak można mówić o całkowitym wyleczeniu w sensie trwałego usunięcia problemu, ponieważ jest to choroba przewlekła, ściśle związana z przebiegiem cukrzycy i kondycją naczyń krwionośnych siatkówki – mówi dr Iwona Filipecka.

– Najważniejsze jest szybkie rozpoznanie oraz regularne leczenie, najczęściej w postaci iniekcji doszklistkowych leków anty-VEGF, czasem uzupełnianych laseroterapią lub steroidami, a także bardzo dobra kontrola cukrzycy, ciśnienia tętniczego i gospodarki lipidowej. Rokowanie zależy przede wszystkim od czasu trwania choroby, stopnia uszkodzenia siatkówki oraz tego, jak wcześnie wdrożono terapię. Przy odpowiednim postępowaniu wielu pacjentów uzyskuje długotrwałą stabilizację widzenia i może normalnie funkcjonować, jednak wymaga to systematycznej kontroli okulistycznej i leczenia podtrzymującego – dodaje ekspertka Okulus Plus.

Ważna jest także dieta

Odpowiednio zbilansowane posiłki pomagają ograniczać wahania poziomu cukru we krwi, a tym samym zmniejszają ryzyko rozwoju powikłań naczyniowych, w tym zmian w obrębie siatkówki oka. Osoby chorujące na cukrzycę powinny zwracać uwagę na regularność posiłków, ograniczenie cukrów prostych oraz wybór produktów o niskim indeksie glikemicznym. Istotne znaczenie ma także odpowiednia podaż błonnika, który pomaga stabilizować poziom glukozy we krwi. Eksperci podkreślają również rolę aktywności fizycznej i utrzymywania prawidłowej masy ciała. Zdrowy styl życia stanowi jeden z najważniejszych elementów profilaktyki powikłań cukrzycowych, również tych dotyczących narządu wzroku.

Źródło: OKULUS PLUS