Zanim usiądziesz w fotelu samolotu. Praktyczny przewodnik przed podróżą

Dziesięć, dwanaście godzin w fotelu, kolana wciśnięte w oparcie z przodu, nogi, które pod koniec lotu zaczynają odmawiać posłuszeństwa. Większość pasażerów kończy taką podróż zmęczeniem i opuchniętymi kostkami. Ale w mediach co jakiś czas przewija się historia kogoś, kto wrócił z wakacji z rachunkiem za leczenie idącym w setki tysięcy złotych – bo coś, co wydawało się drobnym przeziębieniem albo bólem w łydce, okazało się poważnym problemem, a polisa nie chciała pokryć kosztów. 

Do długiego lotu można się jednak przygotować tak, by uniknąć podobnych scenariuszy. Wystarczy kilka mądrych decyzji podjętych jeszcze przed wyjściem z domu, zanim walizka trafi do bagażnika. 

Zakrzepica – ryzyko realne, ale możliwe do ograniczenia

Długie siedzenie w bezruchu spowalnia krążenie w nogach, a to sprzyja tworzeniu się zakrzepów w żyłach głębokich. Z wiekiem to ryzyko jest wyższe niż u młodszych pasażerów, zwłaszcza przy żylakach, otyłości, niedawnej operacji czy chorobie nowotworowej w wywiadzie. Sama symptomatyczna zakrzepica po długim locie zdarza się rzadko – szacunki mówią o kilkudziesięciu przypadkach na milion podróżnych – ale warto wiedzieć, co realnie pomaga.

Pończochy o stopniowanym ucisku robią różnicę większą, niż mogłoby się wydawać. Przegląd Cochrane obejmujący 12 badań i blisko 3000 pasażerów pokazał, że wśród osób bez dodatkowych czynników ryzyka bezobjawowa zakrzepica pojawiała się u 1 na 1000 noszących pończochy, wobec 10 na 1000 bez nich. Do tego dochodzi ruch – wstawanie co godzinę, kilka kroków po przejściu między rzędami, krążenie stopami w fotelu. Miejsce przy przejściu, a nie przy oknie, ułatwia wstawanie bez budzenia sąsiadów, co też ma znaczenie, bo w praktyce właśnie brak ruchu, nie sama długość lotu, podnosi ryzyko najbardziej.

Leki, które muszą dolecieć razem z pasażerem

Strefy czasowe rozjeżdżają rozkład dawkowania, a to szczególnie ważne przy insulinie, lekach na tarczycę czy przeciwzakrzepowych. Najlepiej ustalić z lekarzem przed wyjazdem, czy dawki brać według czasu domowego, czy przestawić się od razu na czas miejsca docelowego – odpowiedź zależy od konkretnego leku i liczby przekraczanych stref.

Cała codzienna farmakologia powinna lecieć w bagażu podręcznym, w oryginalnych opakowaniach, z zapasem na kilka dodatkowych dni na wypadek opóźnień. Przyda się też wypisana przez lekarza lista leków z nazwami międzynarodowymi i – przy substancjach kontrolowanych albo igłach – krótkie zaświadczenie, które przyspieszy kontrolę na lotnisku. Niektóre kraje traktują insulinę czy inne leki wstrzykiwane inaczej niż Polska, więc ten jeden dokument potrafi oszczędzić sporo nerwów.

Nawodnienie i ruch – proste, ale łatwe do zignorowania

Powietrze w kabinie ma wilgotność zbliżoną do pustyni, więc organizm traci wodę szybciej, niż się wydaje. Kawa i alkohol dodatkowo odwadniają, a przy okazji nasilają opuchliznę nóg – stąd zwykła woda, pita regularnie przez cały lot, robi więcej dobrego niż jakikolwiek gadżet podróżny. Do tego kilka prostych ruchów w fotelu – krążenie kostkami, napinanie łydek, zmiana pozycji nóg – utrzymuje krążenie w ruchu nawet wtedy, gdy przejście między rzędami akurat zajęte jest wózkiem z posiłkami.

Ubezpieczenie – jedyny wydatek, którego nie warto ograniczać

Karta EKUZ nie zastępuje ubezpieczenia turystycznego – pokrywa tylko publiczną opiekę zdrowotną w krajach Unii, nie prywatne wizyty, transport medyczny do Polski ani leczenie poza systemem publicznym. Standardowa polisa turystyczna zwykle też nie wystarcza podróżnikowi z chorobą przewlekłą, bowiem podstawowy wariant najczęściej wyklucza z ochrony zaostrzenia schorzeń, na które ktoś już się leczy, albo pokrywa je tylko do niewielkiego ułamka sumy ubezpieczenia.

Rozszerzenie o choroby przewlekłe kosztuje więcej – czasem nawet kilkukrotność ceny podstawowej polisy – ale to wciąż niewielki wydatek w porównaniu z rachunkiem za hospitalizację czy transport medyczny za granicą, który potrafi sięgnąć kilkuset tysięcy złotych. Przed zakupem warto sprawdzić w ogólnych warunkach ubezpieczenia trzy rzeczy: czy polisa w ogóle obejmuje choroby przewlekłe, jaka jest suma ubezpieczenia kosztów leczenia oraz czy w zakresie znajduje się transport medyczny do kraju. Jeśli lekarz odradzał podróż przed wyjazdem, żadna polisa i tak nie zadziała – to jedyny wyjątek, którego nie da się obejść dopłatą.

Żadna z tych rzeczy – pończochy, harmonogram leków, butelka wody, dobrze dobrana polisa – nie zmienia charakteru podróży. Zmienia tylko to, że po wylądowaniu czeka na kogoś odpoczynek, a nie niespodzianka, na którą nikt się nie przygotował.

Źródła

• Clarke M.J., Broderick C., Hopewell S., Juszczak E., Eisinga A., Compression stockings for preventing deep vein thrombosis in airline passengers, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021(4):CD004002, DOI: 10.1002/14651858.CD004002.pub4
• Air Travel and Venous Thromboembolism, The Blood Project, wytyczne ACCP dot. profilaktyki VTE u podróżnych
• CDC, Blood Clots During Travel, Travelers’ Health, cdc.gov, dostęp 2026
• Health in Aging Foundation, Tip Sheet: Safe Travel Tips for Older Adults, healthinaging.org, dostęp 2026
• UCLA Health, 6 healthy travel tips for older adults, uclahealth.org, 2024
• Rankomat.pl, Ubezpieczenie turystyczne dla seniora – jakie wybrać? oraz Choroby przewlekłe a ubezpieczenie turystyczne, dostęp 2026