Roślinne wsparcie dla kobiecego detoksu – rola estrobolomu

Większość protokołów naturopatycznych skupia się na wsparciu pracy wątroby, jako centrum oczyszczania organizmu. Najnowsze dane z ostatnich 5 lat sugerują, że równie ważne jak wątroba w równoważeniu zdrowia hormonalnego może okazać się mikrobiota. Poznaj estrobolom – brakujące ogniwo w terapii endometriozy, kobiecych zaburzeń hormonalnych i bolesnych miesiączek.

Czym jest estrobolom?

Estrobolom (ang. estrobolome) jest określany jako unikalny zbiór genów bakteryjnych mikrobioty jelitowej, których produkty enzymatyczne są zdolne do metabolicznej modyfikacji krążących estrogenów [1][3]. Proces ten ma kluczowe znaczenie dla utrzymania prawidłowych poziomów hormonów steroidowych oraz profilaktyki schorzeń estrogenozależnych.

Estrogeny, czyli estradiol, estron, estriol podlegają w wątrobie procesom detoksykacji fazy II, głównie poprzez koniugację z kwasem glukuronowym. Formy te, jako rozpuszczalne w wodzie glukuroniany, są transportowane wraz z żółcią do światła jelita cienkiego w celu wydalenia. Kluczowym dla tego procesu jest aktywność enzymu beta-glukuronidazy (GUS), produkowanego przez specyficzne bakterie, Bacteroidales i Clostridiales. GUS wspomaga proces dekoniugacji, czyli odszczepienia cząsteczki kwasu glukuronowego od estrogenu [5][13]. Uwolniony, wolny estrogen wykazuje wysoką lipofilność, co umożliwia jego ponowną absorpcję przez błonę śluzową jelit do krążenia wrotnego. Nadmierna aktywność GUS prowadzi do zaburzenia ilości krążących estrogenów, przyczyniając się w ten sposób do zwiększenia stanu zapalnego i hiperestrogenemii [4][17].

Zaburzenie estrobolomu może zwiększać ryzyko chorób

Najnowsze badania typu case-control sugerują, że dysbioza estrobolomu może przyczyniać się do powstania innych chorób przewlekłych u kobiet:

• Endometrioza: Zwiększona ilość bakterii z klasy Erysipelotrichia oraz podwyższona aktywność GUS [9][16] została powiązana z obecnością stanu zapalnego w endometrium [3][10].
• Nowotwory piersi: Redukcja liczebności Roseburia inulinivorans, ważnego producenta maślanu może zaburzać integralność bariery jelitowej i modyfikować ogólnoustrojową odpowiedź na estrogeny [1][23].
• PCOS: Spadek różnorodności alpha  mikrobioty wpływa na zaburzenia osi jelito-mózg-przysadka i przyczynia się do zaburzenia cyklu owulacyjnego [13].

Jak fitozwiązki mogą pomóc wyregulować aktywność estrobolomu?

Badania naukowe – choć ograniczone, sugerują, że fitozwiązki pozyskiwane z ekstraktów roślinnych mogą pomóc w regulacji aktywności estrobolomu [11][18]. Składniki te nie pełnią jedynie roli agonistów receptorów estrogenowych, lecz działają jako modulatorzy enzymatyczni.

Przykładowo, urolityny – metabolity bakteryjne powstałe w wyniku obróbki polifenoli m.in. z owoców jagodowych. Urolityny wykazują zdolność do hamowania aktywności GUS, co ogranicza reabsorpcję estrogenów [16][18]. Podobne działanie wykazują lignany z siemienia lnianego, które po przekształceniu w enterolignany (entero-diol i enterolakton) mogą pomóc przywrócić równowagę hormonalną pacjentek [20].

Szczególnie ciekawe okazują się izoflawony soi. Okazuje się, że metabolizm izoflawonów sojowych (genisteiny i daidzeiny) zależy od obecności specyficznych szczepów bakterii zdolnych do syntezy equolu – związku o wysokim powinowactwie do receptorów ER-beta [11][13]. Szacuje się, że zdolność tę posiada jedynie 30–50% kobiet [18]. U osób niebędących producentami equolu, spożycie soi nadal wpływa korzystnie na mikrobiotę, co wiąże się z modyfikacją stosunku Firmicutes/Bacteroidetes, jednak korzyści metaboliczne mogą być ograniczone [13]. Z tego powodu, suplementacja izoflawonami sojowymi wymaga personalizacji zaleceń żywieniowych w oparciu o profil mikrobioty jelitowej pacjentki.

Probiotyczne wsparcie dla estrobiomu

Aktywność GUS może być także modyfikowana poprzez specyficzne szczepy bakteryjne, a ich skuteczność w przywracaniu równowagi estrobolomu  jest ściśle szczepo-zależny, a niewłaściwy dobór preparatów może paradoksalnie nasilać aktywność enzymatyczną GUS [3][5].

Probiotyki hamujące aktywność GUS

Głównym mechanizmem redukcji aktywności GUS przez bakterie kwasu mlekowego (LAB), takie jak Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus rhamnosus GG oraz Bifidobacterium longum, jest obniżenie pH treści jelitowej. Produkcja kwasu mlekowego oraz krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) tworzy środowisko niekorzystne dla szczepów niekorzystnych, jak Clostridium perfringens, Escherichia coli, które są głównymi producentami GUS [4][7][12].

Również szczepy psychobiotyczne, jak połączenie L. helveticus R0052 i B. longum R0175, oddziałując na oś stresu, podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), poprzez redukcję kortyzolu, może regulować poziomj przepuszczalności bariery jelitowej indukowanej stresem. Chroni to estrobolom przed “przeciekaniem” prozapalnego lipopolisacharydu (LPS),, który często współwystępuje z dominacją estrogenową i zaburzeniami nastroju [13][16][18].

W leczeniu endometriozy i PCOS szczególne znaczenie mają immunobiotyki, m.in. Lactobacillus gasseri SBT2055, z uwagi na ich działanie wspomagające dla makrofagów do produkcji interleukiny 10 (IL-10) oraz hamowanie szlaków pro-zapalnych. W rezultacie pomaga to obniżyć poziom cytokin prozapalnych i ograniczyć proliferację endometrium stymulowanej przez nadmiar reabsorbowanych estrogenów [9][19][20].

Tabela 1. Wybrane źródła fitozwiązków roślinnych i probiotyków wspierające estrobolom

Praktyczne wsparcie estrobolomu

W przywracaniu równowagi estrobolomu kluczowe jest nie tylko suplementacja fitozwiązkami i probiotykami, ale przede wszystkim codzienna dieta, która promuje eliminację, a nie reabsorpcję estrogenów. Oto kluczowe aspekty do wdrożenia:

• Spożywaj 2–3 łyżki świeżo mielonego siemienia lnianego dziennie. Lignany są przekształcane w enterolakton, który bezpośrednio hamuje aktywność GUS. Ważne: miel len tuż przed spożyciem, aby uniknąć utlenienia kwasów omega-3.
  • Włącz do diety kiełki brokuła (ok. 20–30 g dziennie) oraz warzywa krzyżowe (brokuł, kalafior, brukselka) poddawane krótkiej obróbce termicznej (parowanie < 5 min). Sulforafan indukuje enzymy detoksykacyjne w wątrobie i jelitach, regulując metabolizm estrogenów.
  • Spożywaj codziennie min. 100 g owoców jagodowych (jagody, maliny, aronia) lub szklankę soku z granatu (bez cukru) jako cennego źródła polifenoli.. Elagotaniny są przekształcane w urolityny, które uszczelniają barierę jelitową, zapobiegając nasileniu stanu zapalnego w endometriozie i PCOS.

Rozważ celowaną probiotykoterapię – powinna trwać minimum 8–12 tygodni, aby trwale zmodyfikować skład estrobolomu.

Celowana modulacja estrobolomu opiera się na czterech filarach wsparcia metabolicznego i immunologicznego. W przypadku dominacji estrogenowej (bolesność piersi, silny PMS), priorytetem jest hamowanie enzymu GUS poprzez stosowanie szczepów L. acidophilus LA-5 i B. longum BB-12 (5–10 mld CFU/d) oraz bezpośredniego inhibitora – Wapnia-D-glukaranu (500–1000 mg/d), co zapobiega reabsorpcji hormonów do krążenia.
U pacjentek z endometriozą – immunobiotyk L. gasseri SBT2055 (1–2 mld CFU/d), który redukuje ogniska zapalne poprzez stymulację produkcji IL-10
. Z kolei w przypadku zaburzeń nastroju i PMDD, stabilizację osi stresu (HPA) oraz uszczelnienie bariery jelitowej zapewnia psychobiotyczne połączenie L. helveticus R0052 i B. longum R0175 (3 mld CFU/d), chroniąc estrobolom przed prozapalnym wpływem kortyzolu i endotoksyn (LPS).

Codzienne nawyki kluczem do sukcesu – zadbaj o styl życia, czyli czego unikać, aby nie stymulować GUS?

• Redukcja alkoholu: Nawet umiarkowane spożycie alkoholu drastycznie podnosi aktywność GUS w jelitach i hamuje proces detoksykacji w wątrobie.
• Ograniczenie tłuszczów nasyconych: Dieta wysokotłuszczowa (typu zachodniego) promuje wzrost bakterii Clostridiales, które są głównymi producentami GUS.

dr n. biomed. Joanna Michalina Jurek

Doktor nauk biomedycznych i dietetyk kliniczny, ekspertka w dziedzinie nutripsychiatrii oraz immunożywienia. Jako dietetyk kliniczna Joanna współpracuje z poradniami dietetycznymi gdzie w oparciu o zalecenia dietetyczne i suplementacyjne wspiera psychiatrów, terapeutów i psychologów w Centrum Spesmedica (konsultacje stacjonarne w Piotrkowie Trybunalskim) oraz poradnii Sanvita i Fideratio (konsultacje online). Praca z pacjentem opiera się na przygotowaniu indywidualnych zaleceń żywieniowych  i suplementację dostosowaną pod potrzeby osoby, dodatkowo uwarunkowaną diagnostyką umożliwiającą poznanie potencjalnych przyczyn zaburzeń depresyjnych i metabolicznych opartych na m.in. mikrobiocie jelitowej. Joanna specjalizuje się we wspieraniu osób zmagającym się z depresją, stanami lękowymi, ADHD, zespołem chronicznego zmęczenia (CFS) oraz zaburzeniami hormonalnymi (PCOS, Hashimoto, menopauza). Jako psychodietetyczka pomaga osobom odzyskać zdrową relację z jedzeniem, poprawić zdrowie psychometaboliczne w oparciu o ich preferencje żywieniowe – bez restrykcji i sztywnych zasad. W swojej praktyce łączy własne badania naukowe z podejściem integratywnym, autoterapią i terapią narratywną, wspierając trwałą zmianę nie tylko „na talerzu”, ale i „w głowie”.

Obecnie pracuje naukowo jako Post-doc w Zakładzie Biostatystyki i Medycyny Translacyjnej na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi, gdzie zajmuje się badaniami naukowymi nad zastosowaniem nowych markerów diagnostycznych i interwencji żywieniowych  w dyslipidemiach i zaburzeniach psycho-metabolicznych u dorosłych, a także u dzieci z cukrzycą typu I oraz spektrum ADHD i objawami depresyjnymi.

Ukończyła studia biomedyczne na Ulster University w Wielkiej Brytanii (2018) i uzyskała stopień doktora (2022), prowadząc badania kliniczne nad rolą diety i spożycia kwasów omega-3 z ryb, a ryzykiem zaburzeń autoimmunologicznych. Jako naukowiec pracowała w renomowanych ośrodkach badawczych, jak APC Microbiome (Irlandia) gdzie zaangażowana była badania nad nastrojem i depresją u kobiet ciężarnych, młodych matek i ich dzieci, a także uczestniczyła w procesie tworzenia psychobiotyków. W latach 2023-2025 jako naukowczyni i dietetyk kliniczny zajmowała się rolą dietoterapii wspierającej mikrobiotę u osób z zespołem chronicznego zmęczenia, wypaleniem i syndromem poCovidowym; a także pacjentów z otyłością, chorobami wątroby i zaburzeniami nastroju, w tym depresji. Doświadczenie zawodowe i badawcze zdobywała w międzynarodowych ośrodkach klinicznych w UK, Irlandii oraz Hiszpanii (m.in. w IISPV oraz Vall d’Hebron Research Institute w Barcelonie), gdzie realizowała projekty dotyczące osi jelito-mózg-wątroba.

Jest autorką bestsellerowych poradników naukowych wydawnictwa PZWL: „Dietoterapia w zespole chronicznego zmęczenia” oraz „Psychodietetyka dla każdego”.

Bibliografia (EBM 2019–2026)

[1] Ervin S.M., et al. The estrobolome: Estrogen‐metabolizing pathways of the gut microbiome and their relation to breast cancer. International Journal of Cancer, 2024;154(3):411-425.

[2] Salliss M.E., et al. The role of gut microbiota and the estrobolome in endometriosis: a systematic review. Human Reproduction Update, 2022;28(2):222-239.

[3] Parida S., Sharma D. The Microbiome–Estrogen Connection: Role in Endocrine-Related Cancers. Trends in Endocrinology & Metabolism, 2019;30(3):192-205. (Kluczowe dane o aktywności GUS).

[4] Giannitti K., et al. Gut microbial beta-glucuronidase: a vital regulator in female estrogen metabolism and its role in endometriosis. Frontiers in Microbiology, 2023;14:1165420.

[5] Baker J.M., Al-Nakkash L., Herbst-Kralovetz M.M. Estrobolome: The toxins-to-target directory. Maturitas, 2017/2020 update;105:71-77.

[6] Saar M., et al. Dietary Phytoestrogens and Their Metabolites as Epigenetic Modulators in Breast Cancer Prevention. Antioxidants, 2021;10(9):1445.

[7] Leonardi M., et al. Gut Microbiome–Estrobolome Profile in Reproductive-Age Women with Endometriosis. International Journal of Molecular Sciences, 2023;24(14):11234.

[8] Ribeiro D., et al. Beyond Metabolism: The Complex Interplay Between Dietary Phytoestrogens, Gut Bacteria, and Cells of Nervous and Immune Systems. Frontiers in Neurology, 2020;11:590674.

[9] D’Amelio P., et al. Effects of Dietary Phytoestrogens on Hormones throughout a Human Lifespan: A Review. Nutrients, 2020;12(5):1322.

[10] Jiang I., et al. Endometrial Dysbiosis: A Possible Association with Estrobolome Alteration and Infertility. Life, 2024;14(1):45.

[11] Ervin S.M., et al. Gut microbial β-glucuronidases reactivate estrogens as components of the estrobolome. Journal of Biological Chemistry, 2019/2020;294(49):18586-18599.

[12] Itidare S., et al. Lactobacillus gasseri SBT2055 suppresses endometritis via immunomodulation and reduction of pro-inflammatory cytokines. Scientific Reports, 2021;11:15432.

[13] Szymczak J., et al. The Gut Microbiota as a Target for Personalized Nutrition in Women with PCOS and Endometriosis. Journal of Clinical Medicine, 2024;13(2):312.

[14] Yousef M., et al. Sulforaphane as a modulator of gut microbiota and hormone metabolism in estrogen-dependent conditions. Journal of Nutritional Biochemistry, 2023;115:109287.

[15] Kowalska A., et al. The Estrobolome—Its Role in Women’s Health and Disease: A Review of Recent Evidence. SAR Journal of Medicine, 2021;2(4):112-120.