Dziwny kaszel i oznaki, które powinny nas zaniepokoić
Kaszel może przybierać różne formy, a to z jakim rodzajem kaszlu mamy do czynienia warunkuje często sposób podejścia i wybór kuracji, mającej na celu jego zlikwidowanie. Przyjrzymy się zatem nietypowym rodzajom kaszlu, temu, co skrywa pojęcie „dziwny” kaszel.
Kiedy dochodzi do powstania kaszlu?
Kaszel jest odruchem obronnym dróg oddechowych, mającym na celu oczyszczenie układu oddechowego z ciał obcych, wydzieliny, mikroorganizmów lub substancji drażniących. Jest to złożony proces fizjologiczny kontrolowany przez ośrodkowy układ nerwowy, zwłaszcza przez ośrodek kaszlu w rdzeniu przedłużonym. Kaszel może zostać wywołany przez bodźce mechaniczne, takie jak np. kurz, gęsta wydzieliny, ciało obce, bodźce chemiczne, możemy do nich zaliczyć dym tytoniowy, gazy i kwasy drażniące, amoniak, procesy zapalne w postaci infekcji wirusowych, bakteryjnych, zapalenia krtani, tchawicy, oskrzeli czy płuc czy czynniki termiczne, na które składa się zimne lub gorące powietrze. Za odksztuszanie odpowiedzialne są receptory kaszlowe, a więc zakończenia włókien nerwowych, głównie nerwu błędnego, nerwu X, zlokalizowane błonie śluzowej krtani, tchawicy i oskrzeli, w gardle, uchu zewnętrznym, przełyku, opłucnej, osierdziu i przeponie (strefy odruchowe kaszlu).
Mechanizm działania kaszlu – etapy i droga odruchowa
Kaszel może być objawem wielu chorób, nie tylko układu oddechowego. Chociaż towarzyszy najczęściej różnym infekcjom górnych dróg oddechowych, pojawia się, gdy mamy zaczerwienione gardło, problemy z krtanią, oskrzelami i płucami. Jak dochodzi do powstawania kaszlu? Jego mechanizm jest następujący, receptory kaszlowe odbierają impulsy i biegną dośrodkowo nerwem błędnym lub nerwem językowo-gardłowym, do ośrodka kaszlu w rdzeniu przedłużonym, gdzie dochodzi do zintegrowania bodźca. Po odczytaniu bodźca następuje odpowiedź ruchowa, z ośrodka kaszlu sygnał wysyłany jest nerwem przeponowym, nerwami międzyżebrowymi i krtaniowymi do mięśni oddechowych i krtani. Najpierw dokonujemy głębokiego wdechu, aby zwiększyć objętość płuc przez wpadające powietrze, to pierwsza faza odruchowa kaszlu, następnie dochodzi do zamknięcia głośni w czego konsekwencji pojawia się skurcz mięśni wydechowych (mięśni międzyżebrowych, brzusznych i przepony), towarzyszy temu gwałtowny wzrost ciśnienia w klatce piersiowej i drogach oddechowych, to druga faza kompresyjna. Po niej następuje faza wydechowa, czyli nagłe otwarcie głośni i wyrzut powietrza objawiający się kaszlem.
Czy kaszel może być groźny?
Kaszel rzadko powoduje powikłania, niemniej takie sytuacje mogą się zdarzyć. Należą do nich omdlenia, odma płuca (pęcherzyki płucne przedostają się do jamy opłucnej na skutek ich pękania), złamania żeber (przy osteoporozie czy przerzutach nowotworowych), uszkodzenie mięśni i nerwów międzyżebrowych. W tych sytuacjach konieczna jest ingerencja specjalisty. Podobnie jest z niektórymi zabiegami neurochirurgicznymi i okulistycznymi, wymagają one zlikwidowania kaszlu po zabiegu, gdyż jest on niewskazany, może wywołać wzrost ciśnienia w klatce piersiowej i w konsekwencji wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego czy gałki ocznej. Istnieją także inne przypadki oraz sytuacje wymagające natychmiastowej ingerencji lekarskiej czy pogotowia ratunkowego.
Jakie objawy kaszlu powinny nas zaniepokoić?
Gdy kaszlowi towarzyszą duszności (uczucie braku powietrza), trudności w oddychaniu, znacznie osłabienie, krwioplucie (odksztuszanie krwi), należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Pilnej konsultacji lekarskiej wymaga również kaszel przewlekły, któremu towarzyszą: krwioplucie, duszności, zmniejszenie masy ciała, zaburzenia połykania i chrypka utrzymująca się dłużej niż 3 tygodnie. Istnieją także przypadki kaszlu zagrażające życiu, wymagające natychmiastowego wezwania pogotowia ratunkowego. Do takich niepokojących objawów należą: siniejące wargi i skóra, zwłaszcza na twarzy i u palców rąk, kaszel z odksztuszaniem różowej, pienistej wydzieliny w połączeniu z dusznościami, takie objawy mogą być symptomem obrzęku płuc spowodowanego niewydolnością serca, szczególnie w ciężkich napadach astmy mimo stosowania standardowego leczenia, gdy kaszel z nasilającą się dusznością i początkowo słyszalnymi świstami przechodzi w kaszel cichy z pogarszaniem się samopoczucia chorego. Przy kaszlu spowodowanym zachłyśnięciem się ciałem obcym, gdy obcego przedmiotu nie udaje się usunąć z dróg oddechowych oraz gdy podczas kaszlu nastąpiła utrata przytomności lub ma miejsce odksztuszanie krwi.
Rodzaje „dziwnego” kaszlu
W kategorię „dziennego kaszlu” wpisuje się kaszel świszczący, duszący, szczekający i poinfekcyjny, czyli kaszel przewlekły. W jaki sposób je rozpoznać i leczyć?
– Świszczący kaszel
Kaszel świszczący możemy rozpoznać po wysokim tonie. To kaszel wysokotonowy, przypominający gwizdanie, wynika on ze zwężenia dróg oddechowych, np. w przebiegu infekcji czy astmy. Charakterystyczny dźwięk w postaci świstu, gwizdu pojawia się podczas wydechu, rzadko wiąże się z wdechem i oznacza obturację dróg oddechowych, czyli utrudnienie przepływu powietrza przez oskrzela czy tchawicę. Wraz z jego występowaniem pojawiają się trudności z oddychaniem, mogą występować duszności, uczucie „braku powietrza”, czasem uczucie ucisku w klatce piersiowej. Kaszel świszczący z charakterystycznym wysokim dźwiękiem może występować napadowo, np. w nocy lub nad ranem. Tego rodzaju kaszel występuje przy astmie oskrzelowej, przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc, alergiach układu oddechowego, infekcjach wirusowych. Powodem może stać się zaleganie i nadprodukcja gęstej wydzieliny, która zwęża światło dróg oddechowych, obrzęk i zapalenie błony śluzowej, obturacja oskrzeli spowodowana skurczem mięśni gładkich. Ostry, napadowy i świszczący kaszel wymaga natychmiastowej interwencji. W takim przypadku podaje się substancje wykrztuśne, rozkurczowe i przeciwzapalne. To mogą być zioła i rośliny lecznicze, wspomagające leczenie. Doskonale sprawdza się podbiał, lukrecja gładka, prawoślaz lekarski, tymianek, a także anyż, koper włoski, bluszcz pospolity, które ułatwiają odkrztuszanie. Dziewanna działa osłaniająco, przeciwzapalnie, łagodzi świsty. Prawoślaz lekarski łagodzi podrażnienia błon śluzowych, tymianek ma działanie antyseptyczne, lukrecja działa rozkurczająco i wykrztuśnie, podbiał podobnie jak prawoślaz łagodzi kaszel.
– Duszący, suchy kaszel
Duszący i suchy kaszel jest często bardzo męczący i drażniący, może być objawem infekcji górnych dróg oddechowych lub podrażnienia śluzówki. Infekcje są z reguły wirusowe, a nie bakteryjne. Występuje przy zapaleniu gardła, krtani, oskrzeli i płuc. To może być grypa i przeziębienie, początkowa faza zapalenia tchawicy i oskrzeli, alergie i astma. Może go wywołać także refluks ze strony przewodu pokarmowego. Chcąc wyleczyć kaszel suchy i duszący powinniśmy sięgać po środki łagodzące, osłaniające, powlekające i przeciwzapalne. Do ziół polecanych na ten rodzaj kaszlu należą: porost islandzki, prawoślaz lekarski, lipa, dziewanna, malwa czarna, lukrecja gładka. Porost islandzki ma działanie powlekające i przeciwzapalne, do tego łagodzi ból gardła, lipa działa napotnie, i co szalenie cenne, łagodzi suchy kaszel, dziewanna spełnia rolę osłonową, działa osłonowo i rozkurczowo na górne drogi oddechowe, malwa czarna z kolei łagodzi podrażnienia gardła i tchawicy.
– Szczekający kaszel
Ten rodzaj kaszlu jest charakterystyczny dla zapalenia krtani, może wymagać pilnej konsultacji lekarskiej. Jest dość łatwo rozpoznawalny z uwagi na charakterystyczne jego brzmienie. Jest to kaszel suchy, uporczywy i przypomina szczekanie psa (to jego druga nazwa poza kaszlem krtaniowym). Pojawia się przy problemach z krtanią, w przebiegu zapalenia krtani, częściej dopada dzieci niż osoby dorosłe. Jego cechą charakterystyczną jest także to, że nasila się w ciągu godzin nocnych. Kaszlowi mogą towarzyszyć chrypka, utrata głosu, ból gardła i trudności z oddychaniem, gorączka, ogóle osłabienie i rozbicie. Kaszel krtaniowy ma z reguły łagodny przebieg i trwa od 3 do 7 dni, ale może utrzymywać się także do 3 tygodni. W przypadku leczenia tego kaszlu stosuje się i zaleca nawilżanie gardła i krtani, stosowanie inhalacji z soli fizjologicznej, należy także odpowiednio często nawadniać organizm, zwłaszcza gdy występuje gorączka. Chcąc pozbyć się kaszlu szczekającego, inaczej zapalenia krtani, możemy sięgać po napary i syropy na bazie prawoślazu, porostu islandzkiego, dziewanny, tymianku, rumianku, lipy czy lukrecji.
– Kaszel poinfekcyjny
Kaszel poinfekcyjny to kaszel długotrwały (trwa nawet do 8 tygodni po ustąpieniu infekcji), jest to suchy kaszel, który zwykle ustępuje samoistnie, ale wymaga wizyty u lekarza, jeśli się przedłuża. Wizyta jest konieczna, aby wykluczyć inne poważne powody czy choroby, które wywołały kaszel. Kaszel może być przesłużeniem przebytej anginy, zapalenia płuc czy inne choroby wywołane przez wirusy, bakterie lub inne patogeny. Kaszel poinfekcyjny leczyć można domowymi sposobami uzbrajając się w cierpliwość, potrzebujemy bowiem czasu na zregenerowanie się nabłonka dróg oddechowych. Istotną rolę odgrywa nawadniane organizmu i nawilżanie powietrza. Świetnie sprawdzają się syropy, zwłaszcza te, które mają w swoim składzie porost islandzki lub prawoślaz, powlekają one drogi oddechowe czym przyczyniają się do łagodzenia objawów kaszlu. Kaszel poinfekcyjny bywa czasem błędnie kojarzony z nawrotem infekcji. Podawanie ziół ma na celu złagodzić podrażnienia błony śluzowej, ułatwić regenerację nabłonka, ułatwić odkrztuszanie, zmniejszyć stan zapalny i nadreaktywność oskrzeli. Obok prawoślazu, porostu islandzkiego możemy podawać lipę, tymianek, babkę lancetowatą, lukrecję, bluszcz pospolity.
Czytaj też: Kaszel i naturalne sposoby na jego usuwanie
