Tętniak – cichy zabójca. Jak rozpoznać tętniaki, leczyć je i czy można im zapobiegać?

Tętniaki przez wiele lat mogą nie dawać żadnych objawów, a ich pierwszym sygnałem bywa dopiero pęknięcie – często śmiertelne. Choć współczesna diagnostyka pozwala je wykrywać coraz wcześniej, świadomość społeczna na temat tej choroby wciąż jest niewielka. Czym właściwie są tętniaki, gdzie występują najczęściej i jak można zminimalizować ryzyko ich rozwoju?

Rozmawiamy z prof. Andrzejem Frydrychowskim – ekspertem w dziedzinie chorób układu krążenia.

Czym są tętniaki i jakie ryzyko ze sobą niosą?

Tętniak to trwałe poszerzenie tętnicy o ponad 50% jej prawidłowej średnicy. Zmiana ta niesie ze sobą ryzyko pęknięcia lub rozwarstwienia naczynia. Pęknięcie tętniaka prowadzi do nagłego krwotoku, który – w zależności od jego umiejscowienia – może być skrajnie niebezpieczny, a często również śmiertelny.
W przypadku rozwarstwienia dochodzi do przerwania jednej z warstw ściany tętnicy, a krew zaczyna gromadzić się pomiędzy warstwami naczynia. Nie powoduje to natychmiastowej śmierci, ale jest stanem wymagającym pilnego leczenia operacyjnego, ponieważ rozwarstwiona tętnica także może pęknąć.

Jaka jest geneza ich powstawania i gdzie najczęściej są umiejscowione?

Przyczyny powstawania tętniaków są zróżnicowane. Oprócz predyspozycji genetycznych i wad wrodzonych jedną z głównych przyczyn jest palenie papierosów, które uszkadza śródbłonek naczyń, osłabiając ich strukturę i zwiększając podatność na rozszerzanie.

Do rozwoju tętniaków mogą przyczyniać się także zaburzenia produkcji kolagenu – kluczowego dla elastyczności naczyń – a także urazy tętnic.

Ze względu na lokalizację wyróżniamy m.in. tętniaki naczyń wewnątrz mózgowych (np. tętniaki podstawy mózgu), tętniaki aorty piersiowej, aorty wstępującej czy tętniaki aorty brzusznej. Mogą się one pojawić właściwie w każdym miejscu, w którym przebiegają tętnice.

Czy są jakieś objawy, które mogą świadczyć o występowaniu tętniaków?

Najczęściej tętniaki nie dają żadnych objawów aż do chwili pęknięcia lub rozwarstwienia. Właśnie dlatego zwykle są wykrywane przypadkowo – podczas badań wykonywanych z innych powodów lub już po pęknięciu.

Można je uwidocznić w badaniu USG lub tomografii komputerowej, gdzie widać charakterystyczne workowate poszerzenie naczynia.

W przypadku tętniaka aorty piersiowej mogą pojawić się: ból i pulsowanie w klatce piersiowej, duszność oraz chrypka, wynikająca z ucisku na nerwy.
Tętniaki mózgu pozostają bezobjawowe do momentu pęknięcia. Wtedy pojawia się nagły, niezwykle silny ból głowy, często określany przez pacjentów jako „najgorszy w życiu”, po którym może dojść do krwotoku śródczaszkowego i udaru krwotocznego.

Co można zrobić, kiedy odkryjemy, że mamy tętniaka?

Postępowanie zależy od lokalizacji tętniaka, jego wielkości oraz ryzyka pęknięcia. Pęknięcie dużego tętniaka prowadzi do natychmiastowego, masywnego krwotoku, którego skutków nie da się odwrócić.

W przypadku mniejszych tętniaków najczęściej stosuje się obserwację – regularne badania kontrolne oceniają, czy zmiana rośnie i kiedy należy zakwalifikować pacjenta do zabiegu. W zależności od sytuacji lekarze mogą podjąć decyzję o chirurgicznym usunięciu zmienionego fragmentu tętnicy i wszczepieniu protezy naczyniowej.

Czytaj także: Angiologia ratuje ludzkie życie

Jakie są dziś techniki zabezpieczania tętniaków?

Dawniej podstawową metodą było tzw. „gipsowanie” tętnicy, czyli chirurgiczne zamykanie jej powyżej i poniżej tętniaka, co zmuszało krew do przepływu przez naczynia poboczne. Były to jednak zabiegi bardzo inwazyjne, obarczone dużym ryzykiem powikłań i długą rekonwalescencją.

Obecnie stosuje się przede wszystkim metody małoinwazyjne – endowaskularne (EVAR). Polegają one na wprowadzeniu do wnętrza tętnicy specjalnych sprężynek, stentów lub stent-graftów, które wzmacniają ścianę naczynia i odcinają tętniak od przepływu krwi.
Możliwe jest także zabezpieczenie tętnicy od zewnątrz za pomocą specjalnych protez lub siatek. Wybór metody zależy od lokalizacji tętniaka i stanu pacjenta.

Czy mamy dziś jakieś nowoczesne terapie lub nowe trendy w leczeniu?

W ostatnich latach nie pojawiły się przełomowe terapie, ale dysponujemy bardzo dobrą diagnostyką. Jeśli istnieje podejrzenie tętniaka, wykonuje się badania obrazowe z kontrastem, które dokładnie pokazują wszystkie tętnice i umożliwiają precyzyjną ocenę zmian.

Najważniejsze jest wczesne wykrycie i monitorowanie tętniaka oraz zapobieganie stanom zapalnym śródbłonka, które sprzyjają tworzeniu się blaszki miażdżycowej. Właśnie dlatego kluczowe jest kontrolowanie stanu zapalnego w organizmie.

Czy możemy ustrzec się tętniaków?

Podstawą jest profilaktyka: regularna kontrola ciśnienia tętniczego i stanu zapalnego śródbłonka. Jednym z najważniejszych czynników ryzyka jest palenie papierosów, które znacząco uszkadza naczynia i zwiększa ryzyko powstawania tętniaków.

Warto również monitorować poziom homocysteiny oraz zadbać o dietę bogatą w kolagen, witaminę C i D, które wspierają strukturę naczyń. Jeśli tętniak już został zdiagnozowany, konieczne są regularne kontrole i obserwacja jego dynamiki. Życie z tętniakiem przypomina funkcjonowanie z tykającą bombą – kluczowe znaczenie ma więc utrzymywanie stabilnego ciśnienia, redukcja stresu i troska o stan zdrowia całego organizmu.

Nasz układ odpornościowy to niezwykle sprawny „system obronny”, który potrafi poradzić sobie z wieloma zagrożeniami, pod warunkiem że nie przeszkadzamy mu używkami, stresem i niezdrowym trybem życia. Jeśli będziemy o siebie dbać, mamy szansę żyć długo i w dobrej kondycji.

Prof. dr hab. n. med. Andrzej Frydrychowski jest lekarzem, naukowcem i specjalistą medycyny zintegrowanej oraz holistycznej. Posiada tytuł profesora nauk medycznych ze specjalizacją w fizjologii człowieka, anestezjologii i chirurgii. W swojej praktyce łączy konwencjonalne metody leczenia z medycyną naturalną.