Żywność przyspieszająca starzenie
Spis treści:
Zegar biologiczny przyspiesza
Na podstawie wspomnianych 22,5 tysiąca kwestionariuszy żywnościowych wykazano, że czynnikiem najskuteczniej podnoszącym wiek biologiczny jest żywność wysokoprzetworzona (zwana też ultraprzetworzoną, UPF). Średnio podniosła ona wiek biologiczny badanych o 1,6 roku, choć były i przypadki przekraczające 10 lat (dla odmiany osoby, które jej nie jadły było średnio o 4 lata „młodsze”). Zawiera ona substancje, które w stanie naturalnym nie występują w pokarmach i w zdrowo prowadzonej kuchni zwyczajnie ich nie znajdziemy – mowa przede wszystkim o utwardzonych tłuszczach, barwnikach, słodzikach, maltodekstrynie, konserwantach, hydrolizach białek, wzmacniaczach smaku, akrylamidzie (powstaje w gotowaniu przemysłowym w wysokiej temperaturze), furanach. Są one powszechnie dodawane dziś do ogromnej liczby produktów (nie mają co ważne żadnego zastosowania bezpośrednio kulinarnego), także tych nieoczywistych, które ogólnie mogą się kojarzyć ze zdrową żywnością – paczkowanego pieczywa, owocowych jogurtów, wegetariańskich zamienników mięsa, konserwowych warzyw i owoców, niektórych płatków śniadaniowych z owocami i ziarnami itp.
Jedzenie jak narkotyk
Wspomniane substancje to jedna z przynajmniej czterech przyczyn szkodliwego wpływu tego rodzaju żywności. Drugą jest obniżanie bądź wręcz usuwanie z produktów różnych substancji odżywczych i błonnika, które naturalnie w nim występują – „gubią” się one w trakcie obróbki przemysłowej, co podkreśla jedna z prowadzących badanie, Marialaura Bonaccio, dodając, że taka sytuacja zaburza metabolizm glukozy oraz stan i funkcjonowanie mikrobiomu jelitowego. Prowadzi to do wielu przewlekłych schorzeń, a także chronicznych stanów zapalnych. Trzeci grzech takiej żywności tkwi w opakowaniu, najczęściej plastikowym – z niego do jedzenia przenikają toksyczne składniki, chociażby bisfenol i ftalany, w niewielkiej ilości, ale gdy się skumulują, mają już pokaźny wpływ na gospodarkę hormonalną. Czwartym punktem są właściwości uzależniające części produktów wysokoprzetworzonych. Wspomina o tym Haley Krupa we wrześniowym numerze „Brain Sciences”: „Żywność ultraprzetworzona może stymulować ścieżki nagrody w mózgu, które są podobne do tych wyzwalanych przez używanie narkotyków, zwiększając ryzyko uzależnienia”.
Porównanie z papierosem
Według Licii Lacivello, kolejnej z badaczek biorących udział w projekcie, patrząc na powyższe fakty, wiele nawet teoretycznie zdrowych produktów i zawierających substancje odżywcze może zostać uznanych za ultraprzetworzone. W związku z tym potrzebne byłyby całkiem nowe zalecenia dietetyczne przy ustalania jadłospisów, takie, które biorą pod uwagę również stopień przetworzenia danej żywności.
Trzeba dodać, że już wcześniej, latem 2024 roku, wspólny zespół naukowców z Sorbony i uniwersytetu w Sydney zidentyfikował i opisał 32 skutki zdrowotne powiązane z żywnością ultraprzetworzoną. Dane opublikowane w „The BMJ” pokazały, że jej regularne spożywanie zwiększa na przykład o 50% ryzyko śmierci z powodu chorób układu krążenia, a także o tyle samo pojawienie się zaburzeń psychicznych czy lękowych. Na 40-66% oceniono zwiększenie ryzyka śmierci z powodu chorób serca, otyłości, cukrzycy typu 2. To wyniki porównywalne do szkodliwości… papierosów! Potwierdzono oprócz tego, że żywność ultraprzetworzona zwiększa kruchość kości, obniża zdolności poznawcze, zwiększa ryzyko demencji.
Zatrzymać lub cofnąć zegar
Zatrzymanie (a nawet cofnięcie) wieku biologicznego jest możliwe. Badania przeprowadzone w ubiegłym roku w Brigham And Women’s Hospital pokazały, że jest on stosunkowo elastyczny, mocno powiązany na przykład ze stresem. Dr Viktor Gladyshev stwierdził na łamach „Cell Metabolism”: „Kiedy stres w czasie badań ustępował, biologiczny wiek wracał do pierwotnych wartości. Oznacza to, że sposoby powrotu do równowagi po stresie mogą zwiększać długowieczność”. Zdrowe odżywianie i zdrowy tryb życia też pomagają zatrzymywać ten zegar. Co ciekawe, opracowywane są coraz dokładniejsze metody analizy tego, który z organów starzeje się najszybciej – dzieje się to w różnym tempie u różnych osób. Zdiagnozowanie, który z nich zegar biologiczny dotyka najbardziej, przykładowo serce czy nerki, może w przyszłości pomóc skupić się na pomocy właśnie tym zagrożonym narządom.
Źródła:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S000291652400813X
https://usrtk.org/healthwire/ultra-processed-foods-can-speed-up-biological-aging/
