Kardiometaboliczny potencjał derenia jadalnego
Spis treści:
Choroby kardiometaboliczne są coraz powszechniejsze. Ma na nie wpływ styl życia, dieta. Tymczasem coraz więcej ludzi odczuwa reakcje alergiczne na leki syntetyczne. Nadzieją mogą być preparaty naturalne, przykładem suplementy i ekstrakty z derenia jadalnego.
Spis treści:
- Dereń jadalny – czym jest, zastosowanie w medycynie.
- Charakterystyka chorób kardiometabolicznych.
- Działanie antocyjanów i irydoidów z derenia, badania nad ich wpływem na choroby kardiometaboliczne.
Dereń jadalny (Cornus mas), zwany także dereniem właściwym, to krzew lub niewysokie drzewo pochodzące z Azji i cieplejszych regionów Europy. Dużym powodzeniem cieszą się jego owoce, które co prawda na surowo są gorzko-kwaśne, ale po przemrożeniu łagodnieją (w przeciwieństwie do wielu podobnie zachowujących się owoców i jagód nie zawierają toksycznych alkaloidów). Są one bazą do robienia różnych dżemów, konfitur, nalewek, syropów, soków (do niektórych dodaje się też kwiaty). Zawiera duże ilości witaminy A i C, żelazo, potas, wapń, fosfor, cynk, miedź, mangan, beta-karoten, flawonoidy, kwasy organiczne. Od wieków wykorzystywany jest w medycynie naturalnej (najstarsze zapiski o tym liczą ponad 1000 lat), ma bowiem działanie antyseptyczne (żute owoce, a zwłaszcza gałązki oczyszczone z kory skutecznie pomagają dbać o higienę jamy ustnej), łagodzi stany zapalne, przyspiesza gojenie się ran, działa też moczopędnie i przeciwgorączkowo. W średniowieczu starano się nim leczyć wszelkie infekcje, a nawet choroby zakaźne, typu ospa i odra. Wiadomo, że wspiera układ odpornościowy, obniża poziom cholesterolu, niweluje objawy niedokrwistości.
Lecznicze preparaty na bazie derenia sprawdzają się jako środek wspomagający terapie zaburzeń składu krwi (np. przy anemii), a także jako środek na dolegliwości ze strony układu pokarmowego (zawarte w nim garbniki regulują trawienie) i moczowego. To wiele różnych zastosowań, a niedawno odkryto, że spektrum działania derenia jest o wiele większe i obejmuje także choroby kardiometaboliczne.
Kardiometaboliczne powiązania
Choroby kardiometaboliczne to szeroka grupa schorzeń, do których zalicza się między innymi choroby układu sercowo-naczyniowego (w tym zawały, nadciśnienie), udary, cukrzyca typu 2, insulinooporność, niealkoholowe stłuszczenie wątroby. Wszystkie z wymienionych chorób mają te same czynniki ryzyka, czyli dyslipidemię, upośledzoną kontrolę glikemii, nadciśnienie, otyłość trzewną lub brzuszną i podwyższone enzymy wątrobowe. Działają one ponadto dokładnie tymi samymi ścieżkami, aby wytworzyć spektrum powiązanych efektów. Same są oczywiście poważne i zagrażają życiu, na dodatek w ubiegłym roku potwierdzono, że praktycznie każda choroba kardiometaboliczna zwiększa ryzyko różnych rodzajów demencji, otępienia naczyniopochodnego, a także choroby Alzheimera. Znalezienie środka, który powyższe schorzenia leczy lub chociaż im zapobiega, to pomoc dla milionów ludzi, tym bardziej że rośnie liczba reakcji alergicznych na składniki leków syntetycznych chemicznych. W czasopiśmie „Nutrients” zebrano wszystkie dane o ostatnich badaniach nad dereniem jadalnym. Okazało się, że większość związków w składzie derenia działa właśnie na choroby kardiometaboliczne (wcześniej już badania na zwierzętach udowodniły, że sok z derenia – a przede wszystkim zawarte w nim polifenole – łagodzi zespół metaboliczny przy diecie bogatej w tłuszcz).
Antocyjany i irydoidy
Antocyjany zwiększają uwalnianie tlenku azotu z śródbłonka, hamując tym samym działanie środków zwężających naczynia krwionośne i powodując ich rozszerzenie. Dodatkowo aktywują kinazę adenozynomonofosforanem (AMP) (AMPK), która hamuje syntezę cholesterolu i trójglicerydów. Poprawiają wrażliwość na insulinę i hamują rozpad złożonych węglowodanów na przyswajalne cukry proste. Wszystko to razem obniża poziom cholesterolu LDL i HDL. Irydoidy – czyli kwasy organiczne – obniżają poziom lipidów w surowicy i zapobiegają zmianom miażdżycowym. Kwas loganowy (irydoid) zwiększa aktywność antyoksydacyjną, zmniejszając powstawanie produktów glikacji i utleniania. Jedne i drugie mają poza tym właściwości przeciwzapalne, przeciwcukrzycowe, kardioprotekcyjne i chroniące wątrobę. Zaliczany do terpenoidów kwas ursolowy znajdujący się w dereniu przywraca wrażliwość na insulinę, poprawia poziom glikogenu i stymuluje wychwyt glukozy przez komórki mięśniowe, rozwiązując zespół metaboliczny.
Zebrane wyniki badań umożliwiły przeprowadzenie randomizowanych testów na ludziach z tak zwanej grupy wysokiego ryzyka, którym przez 6-12 tygodni podawano suplementy diety i ekstrakty z derenia. U wszystkich wykazano spadek masy ciała (ale nie zmienił się u ich obwód talii), a także lepsze wyniki glikemiczne (spadek średniego poziomu glukozy we krwi), ciśnienie krwi skurczowe i rozkurczowe – mierzone poza badaniami – zostało obniżone. Wyniki są więc bardzo obiecujące, z tym, że preparaty z derenia najprawdopodobniej są tak skuteczne tylko w wysokich dawkach. Autorzy sugerują suplementację co najmniej 300 mg antocyjanów i 20 mg irydoidów/kg masy ciała. Aby jednak ustalić konkretne dawkowanie, a także inne aspekty zdrowotne (w badaniu nie wykazano żadnego wpływu derenia na wątrobę), konieczne będą kolejne badania.
Jan Matul
https://www.mdpi.com/2072-6643/16/13/2173
https://www.mdpi.com/1420-3049/29/2/449
Przeczytaj również
O autorze
