Przełom w badaniach nad długowiecznością. Zwykły zastrzyk wydłużył życie myszy o jedną czwartą

Naukowcy dokonali odkrycia, które może wywrócić do góry nogami dotychczasowe myślenie o starzeniu się i medycynie regeneracyjnej. Zespół badaczy z MRC Laboratory of Medical Science w Londynie oraz singapurskiej uczelni Duke-NUS opublikował na łamach prestiżowego magazynu „Nature” wyniki przełomowego eksperymentu. Zastosowana przez nich terapia nie tylko znacząco wydłużyła życie myszy, ale przede wszystkim pozwoliła im cieszyć się doskonałą formą do późnej starości.

Sercem całego odkrycia jest jedno konkretne białko – interleukina 11 (IL-11). Do tej pory badacze wiedzieli, że jego poziom w organizmie rośnie wraz z wiekiem, nakręcając przewlekłe stany zapalne, przyspieszając włóknienie tkanek i pogarszając metabolizm. Brytyjsko-singapurski zespół postanowił sprawdzić, co się stanie, gdy proces ten zostanie odwrócony. Badaczom udało się stworzyć specjalne przeciwciało, które całkowicie zablokowało działanie felernej cząsteczki.

Efekty przeszły najśmielsze oczekiwania. Zastrzyki podawano myszom, które osiągnęły już wiek 75 tygodni – co u człowieka odpowiada mniej więcej 55 latom. Myszy, które otrzymały lek, żyły średnio o 20 do 25 procent dłużej od swoich rówieśników z grupy kontrolnej. W przeliczeniu na ludzkie lata oznaczałoby to zyskanie dodatkowych dwóch dekad życia.

Co jednak najważniejsze, nie chodziło jedynie o ciągnięcie egzystencji na siłę. Zamiast schorowanych, starzejących się gryzoni, naukowcy zobaczyli zwierzęta w zaskakująco dobrej kondycji. Gryzonie objęte terapią miały silniejsze mięśnie, znacznie mniej tkanki tłuszczowej, lepszy metabolizm glukozy oraz zdrowszą, gęstszą sierść bez śladów siwizny. Zauważono u nich także wyraźny spadek zapadalności na nowotwory, które są główną przyczyną śmierci starszych myszy.

Badacze podkreślają, że ich celem nie jest stworzenie czarodziejskiej różdżki dającej nieśmiertelność, lecz leku, który sprawi, że jesień życia spędzimy bez wózka, sprawni i wolni od przewlekłych chorób. Droga do aptek może być przy tym krótsza, niż się wydaje. Przeciwciała blokujące IL-11 są już testowane w badaniach klinicznych na ludziach pod kątem leczenia włóknienia płuc. To oznacza, że naukowcy dysponują wstępnymi danymi dotyczącymi bezpieczeństwa tej terapii, co może znacznie przyspieszyć ewentualne próby kliniczne ukierunkowane stricte na spowalnianie procesów starzenia.

Lek biologiczny na starzenie?

W opisanym badaniu nie użyto klasycznej tabletki z apteki, lecz przeciwciała monoklonalnego (tzw. leku biologicznego) skierowanego przeciwko białku IL-11.

Najważniejsze fakty o tej substancji:

• Czym jest ten lek? To białko stworzone w laboratorium, które działa jak „inteligentny pocisk”. Po podaniu do organizmu łączy się z interleukiną 11 (IL-11) i blokuje jej możliwość wysyłania sygnałów do komórek.
• Nazwa leku: Badanie miało charakter eksperymentalny, więc w testach na myszach używano laboratoryjnych przeciwciał anty-IL-11 (oznaczanych m.in. jako X203). W badaniach klinicznych na ludziach rozwijane są ich ludzkie odpowiedniki (np. cząsteczka o nazwie LASN01 czy preparaty rozwijane przez firmy biotechnologiczne takie jak Enleofen / Boehringer Ingelheim).
• Czy można go kupić? Nie. Lek jest obecnie w fazie eksperymentalnej. Nie trafił jeszcze do sprzedaży aptecznej ani nie jest zarejestrowany jako lek na starzenie.
• Na co jest obecnie testowany u ludzi? Zanim naukowcy odkryli jego wpływ na długowieczność, przeciwciała blokujące IL-11 zaczęto testować w badaniach klinicznych u pacjentów cierpiących na włóknienie płuc oraz inne ciężkie choroby włóknieniowe narządów wewnętrznych.

Jak komentuje ten fakt środowisko naukowe?

Prezentujemy najbardziej charakterystyczne komentarze badaczy i ekspertów z branży longevity (długowieczności), które pokazują zachwyt, ale i konieczny krytycyzm wokół tego odkrycia.

1. Ekscytacja autorów: “Lepsze niż dotychczas znane leki”

• Prof. Stuart Cook (autor badania, MRC LMS / Imperial College London): „Dotychczas proponowane cząsteczki wydłużające życie często miały poważne skutki uboczne, działały tylko na jedną płeć albo wydłużały życie, ale nie okres zdrowia. W przypadku blokowania IL-11 tak nie jest. Stare myszy otrzymujące te leki po prostu stawały się zdrowsze. Wyniki są niezwykle ekscytujące”.
• Dr Anissa Widjaja (współautorka, Duke-NUS Medical School w Singapurze): „Projekt zaczął się przypadkowo w 2017 roku. Z ciekawości zmierzyłam poziom IL-11 w przesłanych nam próbkach tkanek. Z odczytów wyraźnie wynikało, że poziom tego białka rośnie wraz z wiekiem – i wtedy opanował nas prawdziwy entuzjazm! Wykazaliśmy na myszach terapię, która potencjalnie może wydłużyć zdrowe starzenie się poprzez redukcję wątłości organizmu”.

2. Głosy niezależnych naukowców: “Rzadki, podwójny sukces”

• Prof. Ilaria Bellantuono (profesor medycyny starzenia na University of Sheffield, niezależny ekspert):„Rzadko zdarza się, aby jakakolwiek terapia wydłużała zarówno ogólną długość życia (lifespan), jak i długość życia w zdrowiu (healthspan). W większości dotychczasowych badań obserwuje się jedno albo drugie. To sprawia, że szlak IL-11 staje się niezwykle obiecującym celem terapeutycznym”.
• Eksperci ds. ewolucji i biologii komórki: Białko IL-11 bywa określane mianem „ewolucyjnego kaca” (ang. evolutionary hangover). U niektórych gatunków zwierząt (np. płazów) pomaga ono w regeneracji utraconych kończyn, ale u ludzi z wiekiem staje się po prostu bezużytecznym zapalnikiem stanów zapalnych i włóknienia.

3. Głos rozsądku i ostrzeżenia: “Myszy to nie ludzie”

• Dr Charles Brenner (biochemik i badacz starzenia komórkowego):Zwraca uwagę, że choć wyniki są imponujące, IL-11 pełni też funkcje w układzie odpornościowym. Myszy laboratoryjne żyją w sterylnym, chronionym środowisku bez patogenów. Jeśli zablokowanie IL-11 u ludzi osłabi odporność – która u seniorów i tak jest już słabsza – może to zwiększyć podatność na infekcje.
• Sceptycy kliniczni: Podkreślają, że ponad 90% terapii, które działają u myszy, ponosi porażkę u ludzi z powodu zupełnie innej biologii, skali czasowej oraz stylu życia. Ponadto leki oparte na przeciwciałach są drogie i wymagają regularnych zastrzyków, co utrudnia ich masowe stosowanie jako zapobiegawczych “pigułek młodości”.

Wniosek ze środowiska naukowego

Środowisko jest zgodne: to jeden z najbardziej przekonujących wyników w biologii starzenia od lat, ponieważ IL-11 jest uniwersalnym węzłem łączącym cztery główne „plagi” starzenia: stany zapalne, włóknienie narządów, wolniejszy metabolizm i nowotwory. Największym atutem odkrycia jest fakt, że leki blokujące IL-11 już są bezpiecznie testowane na ludziach w innych chorobach, co drastycznie skraca czas potrzebny na weryfikację ich działania.

Źródła:

Oryginalna praca naukowa w czasopiśmie Nature:

• Inhibition of IL-11 signalling extends mammalian healthspan and lifespan – bezpośredni link do publikacji badaczy z MRC Laboratory of Medical Science oraz Duke-NUS Medical School.

Komunikaty prasowe i omówienia eksperckie:

• Omówienie artykułu naukowej na platformie PMC / NIH – analiza mechanizmów biologicznych IL-11 i wpływu zahamowania tej cytokiny na tzw. healthspan oraz lifespan u ssaków.
• Artykuł w serwisie Medical News Today – przystępne przedstawienie wyników badań, wypowiedzi autorów oraz perspektyw na przyszłe testy kliniczne u ludzi.
• Raport w serwisie Fight Aging! – szczegółowe omówienie szlaków sygnałowych (m.in. ERK-mTORC1) i porówanie skuteczności blokowania IL-11 z innymi cząsteczkami (np. rapamycyną)