Cichy wróg Twojego serca i mózgu. Jak witaminy z grupy B kontrolują poziom niebezpiecznej homocysteiny
Spis treści:
O homocysteinie słyszał niemal każdy, kto choć trochę interesuje się świadomym dbaniem o zdrowie. Coraz chętniej i częściej badamy jej poziom w laboratoriach, zachęceni radami dietetyków czy lekarzy. Problem pojawia się jednak w momencie, gdy odbieramy wynik – sucha liczba na papierze niewiele nam mówi, a jej prawdziwe znaczenie dla funkcjonowania organizmu wciąż pozostaje dla wielu z nas tajemnicą.
Czas odczarować te skomplikowane pojęcia i sprawdzić, dlaczego ta jedna mała cząsteczka ma tak gigantyczny wpływ na nasze samopoczucie i życie.
Kim jest ten tajemniczy pasażer?
Mówiąc najprościej: homocysteina to aminokwas, który nie trafia do naszego ciała bezpośrednio z jedzeniem. Nasz organizm produkuje ją sam, a dokładniej – wytwarza ją jako produkt uboczny przetwarzania innego, niezbędnego aminokwasu: metioniny (którą obficie znajdziemy m.in. w mięsie, rybach czy jajach).
W zdrowym, sprawnie działającym ciele homocysteina jest tylko chwilowym przystankiem. Powstaje podczas tzw. procesów metylacji (reakcji kluczowych np. dla właściwego odczytywania i naprawy naszego DNA), a następnie powinna zostać natychmiast zneutralizowana i przekształcona z powrotem w bezpieczne związki. Jeśli jednak ten system się zacina, homocysteina zaczyna krążyć we krwi w nadmiarze, stając się dla nas tykającą bombą zegarową.
Wskaźnik Twojego zdrowia: Indeks Metylacji
W głębi naszych komórek toczy się ciągła walka o równowagę między dwoma związkami: SAM-e (który napędza dobrą metylację) a SAH (który ją blokuje). Stosunek jednego do drugiego określamy indeksem metylacji. Gdy poziom homocysteiny niebezpiecznie rośnie, automatycznie wzrasta też stężenie blokera (SAH). Efekt? Nasz organizm traci zdolność do prawidłowej ochrony komórek, co otwiera drzwi wielu poważnym schorzeniom.
Dlaczego wysoka homocysteina to zła wiadomość?
Stan, w którym poziom tego aminokwasu we krwi przekracza normę, nazywamy hiperhomocysteinemią. Medycyna nie ma dziś wątpliwości: to niezależny i niezwykle groźny czynnik ryzyka.
Nadmiar homocysteiny dosłownie „rani” delikatne komórki śródbłonka, które wyściełają od wewnątrz nasze naczynia krwionośne. Wywołuje to przewlekły stan zapalny, prowadząc w prostej linii do uszkodzenia naczyń, rozwoju miażdżycy, a w konsekwencji – do zawałów serca i udarów mózgu.
Ale układ krążenia to dopiero początek. Przewlekle wysoka homocysteina drastycznie zwiększa ryzyko rozwoju innych poważnych problemów:
- Chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera,
- Zespołu metabolicznego i zaburzeń gospodarki cukrowej,
- Rozwoju chorób nowotworowych,
- Osłabienia struktury kości i groźnych złamań na tle osteoporozy.
Czytaj też: TRZY FILARY ZDROWEGO ODŻYWIANIA według Jakuba Mauricza
Witaminowy sztab ratunkowy
Co decyduje o tym, czy poziom homocysteiny w Twojej krwi jest bezpieczny? Kluczowe okazują się dwa czynniki: to, co kładziesz na talerzu (ilość metioniny) oraz sprawność Twoich genów. Na szczęście natura wyposażyła nas w genialną broń – witaminy z grupy B. To właśnie one są bezpośrednio zaangażowane w metabolizm i neutralizację tego toksycznego związku.
Do prawidłowego oczyszczania organizmu z homocysteiny bezwzględnie potrzebujesz czterech głównych graczy:
- Witamina B9 (Kwas foliowy) – absolutny fundament. Badania potwierdzają, że chroni komórki naczyń krwionośnych przed śmiercią wywołaną toksycznym działaniem homocysteiny.
- Witamina B12 – ściśle współpracuje z kwasem foliowym w procesie ponownego przekształcania homocysteiny w bezpieczną, pożyteczną metioninę.
- Witamina B6 oraz B2 (Ryboflawina) – niezbędni pomocnicy (kofaktory), bez których enzymy usuwające homocysteinę po prostu nie będą w stanie ruszyć z miejsca.
Pułapka zapisana w genach: Gdy zwykły kwas foliowy nie działa
Mogłoby się wydawać, że rozwiązanie problemu jest proste – wystarczy pójść do apteki i kupić kwas foliowy. Niestety, u wielu osób taka tradycyjna suplementacja kończy się niepowodzeniem. Dlaczego? Odpowiedź kryje się w naszych genach, a konkretnie w bardzo powszechnej mutacji genu o nazwie MTHFR.
Gen ten odpowiada za produkcję enzymu, który ma za zadanie zmienić zwykły kwas foliowy z diety lub syntetycznej tabletki w jego aktywną, zmetylowaną formę. Dopiero ta aktywna postać jest w stanie obniżyć poziom niebezpiecznej homocysteiny. Jeśli Twoje ciało posiada mutację genu MTHFR, wspomniany enzym działa o wiele słabiej. Zwykły kwas foliowy krąży w organizmie nieprzetworzony, a poziom homocysteiny zamiast spadać – drastycznie rośnie.
Zaburzenia związane z mutacją genu MTHFR niosą za sobą długą listę konsekwencji: od problemów z płodnością, nawracających poronień i wad płodu, przez schorzenia układu krążenia i układu nerwowego, aż po osłabioną detoksykację (np. znacznie zwiększone ryzyko zatrucia popularnym paracetamolem).
Dieta mięsna czy roślinna? Dostosuj menu do swoich genów
Osoby z mutacją genu MTHFR i wysoką homocysteiną muszą bardzo mocno zweryfikować panujące mody żywieniowe. Niezwykle popularne obecnie diety wysokobiałkowe, oparte na dużych ilościach czerwonego mięsa i jajek, w ich przypadku mogą okazać się fatalnym wyborem.
Produkty te dostarczają bowiem potężnych dawek metioniny. Organizm z mutacją MTHFR nie nadąży z jej prawidłowym przetwarzaniem, co drastycznie podbije poziom toksycznej homocysteiny we krwi.
Świadome podejście do zdrowia wymaga więc nie tylko zrobienia samego badania, ale przede wszystkim zrozumienia, jak współgrają ze sobą nasza genetyka, to co jemy oraz odpowiednia, aktywna (zmetylowana) forma witamin z grupy B.
Artykuł powstał na podstawie rozdziału „Jak działa Twój organizm” z publikacji „Jedz mądrze, żyj zdrowo!”. Pamiętaj, aby interpretację wyników badań oraz intensywną suplementację witaminami z grupy B zawsze konsultować z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.
Autor: Jakub Mauricz, dietetyk kliniczny i influencer
