Ciężkie nogi latem – naturalne sposoby na poprawę krążenia żylnego

Lipiec i sierpień to miesiące, w których objawy niewydolności żylnej kończyn dolnych osiągają największe nasilenie. Uczucie ciężkości nóg, obrzęk kostek po całym dniu, bardziej widoczne i bolesne niż w chłodniejszych miesiącach żylaki, a także pulsowanie i mrowienie łydek wieczorem to dolegliwości, które w Polsce dotyczą kilkudziesięciu procent dorosłych kobiet oraz znacznej części mężczyzn. Mechanizm ich powstawania jest prosty – wysokie temperatury rozszerzają naczynia krwionośne, a to zmniejsza napięcie ścian żył i utrudnia powrót krwi z nóg do serca. Grawitacja, długotrwałe stanie lub siedzenie oraz niewystarczające nawodnienie dodatkowo nasilają te dolegliwości.

Dlaczego lato nasila problem ciężkich nóg? Mechanizm fizjologiczny

Naczynia żylne nie są bierne – posiadają własną mięśniówkę gładką, która utrzymuje ich napięcie i wspomaga transport krwi wbrew sile grawitacji. Wysoka temperatura powoduje rozszerzenie naczyń i zmniejszenie tego napięcia. W efekcie żyły stają się bardziej wiotkie, a krew łatwiej w nich zalega. Problem dodatkowo nasila każda sytuacja, w której mięśnie łydek nie pracują intensywnie, ponieważ to właśnie ich skurcze stanowią główną pompę wspomagającą przepływ krwi z nóg do serca.
Długotrwałe siedzenie przy biurku z klimatyzacją, jazda samochodem czy wielogodzinne stanie w upalne dni prowadzą do podobnych skutków – krążenie żylne zwalnia, wzrasta ciśnienie w żyłach kończyn dolnych i pojawiają się obrzęki. Jeśli taki stan utrzymuje się przez dłuższy czas, może prowadzić do rozwoju przewlekłej niewydolności żylnej.

Kasztanowiec – najlepiej udokumentowane zioło na krążenie żylne

Wyciąg z nasion kasztanowca zwyczajnego należy do najlepiej przebadanych preparatów stosowanych we wspomaganiu leczenia przewlekłej niewydolności żylnej. Jego główna substancja czynna – escyna – uszczelnia naczynia włosowate, zmniejsza ich przepuszczalność i wspiera napięcie ścian żył, dzięki czemu pomaga ograniczać obrzęki oraz uczucie ciężkości nóg.
Skuteczność wyciągu z kasztanowca w łagodzeniu bólu, obrzęków i uczucia ciężkich nóg potwierdzono w badaniach klinicznych. Wyniki przedstawiono w przeglądzie „Horse Chestnut Seed Extract for Chronic Venous Insufficiency” autorstwa Pittlera i Ernsta, opublikowanym w Cochrane Database of Systematic Reviews (2012).
Escyna jest dostępna w aptekach w postaci żeli do stosowania miejscowego oraz standaryzowanych preparatów doustnych. Przy wyborze produktu warto zwrócić uwagę na informację o zawartości escyny.

Wyciąg z liści winorośli – zioło zapomniane w Polsce, cenione na Zachodzie

Wyciąg z liści czerwonej winorośli od lat stosowany jest w medycynie europejskiej jako naturalne wsparcie krążenia żylnego. Zawarte w nim flawonoidy, przede wszystkim kwercetyna i kempferol, wzmacniają naczynia włosowate oraz wykazują działanie antyoksydacyjne, dzięki czemu pomagają zmniejszać uczucie ciężkości nóg i obrzęki.
Skuteczność wyciągu z liści czerwonej winorośli w łagodzeniu objawów przewlekłej niewydolności żylnej potwierdzono w badaniach klinicznych. Wyniki przedstawiono w przeglądzie „Red Vine Leaf Extract (AS 195) Can Improve Some Signs and Symptoms of Chronic Venous Insufficiency – A Systematic Review”, opublikowanym przez Kalusa i wsp. w czasopiśmie Drug Research (2020).
W Polsce preparaty z wyciągiem z liści czerwonej winorośli są mniej popularne, jednak można je znaleźć w aptekach, m.in. pod nazwą Antistax, lub jako składnik preparatów wspierających krążenie żylne.

Ruszczyk kolczasty i wąkrota azjatycka – dwa zioła o działaniu uzupełniającym

Ruszczyk kolczasty od lat stosowany jest w zielarstwie jako naturalne wsparcie przy uczuciu ciężkich nóg, obrzękach i żylakach. Zawarte w nim ruskogeniny wspomagają napięcie ścian żył, poprawiając krążenie żylne.
Wąkrota azjatycka (Centella asiatica) działa nieco inaczej – wspiera syntezę kolagenu i elastyny w ścianach naczyń krwionośnych, dzięki czemu poprawia ich elastyczność i zmniejsza podatność na rozszerzanie. Wyciąg z wąkroty jest składnikiem preparatów doustnych oraz kremów wspomagających prawidłowe funkcjonowanie żył.
Skuteczność preparatów zawierających wyciągi z ruszczyka kolczastego, czerwonej winorośli i kasztanowca oraz witaminę B6 w łagodzeniu objawów przewlekłej niewydolności żylnej potwierdzono w badaniu klinicznym „The Efficacy of Venavine Intensive on the Quality of Life in Females with Chronic Venous Insufficiency”, przeprowadzonym na University of Johannesburg (2015).

Dieta a ciężkie nogi – co jeść, a czego unikać w lipcu i sierpniu

Dieta ma bezpośredni wpływ na funkcjonowanie układu żylnego i skłonność do obrzęków. Kilka zasad sprawdza się szczególnie latem:
Ogranicz sól i żywność wysoko przetworzoną – nadmiar sodu sprzyja zatrzymywaniu wody w tkankach i nasila obrzęki. Latem, gdy wysokie temperatury dodatkowo rozszerzają naczynia krwionośne, problem ten może być jeszcze bardziej odczuwalny.
Nawodnienie jest priorytetem – odwodnienie zagęszcza krew, co utrudnia jej przepływ przez naczynia żylne. Minimum 2-2,5 litrów płynów dziennie, uzupełnionych elektrolitami po intensywnym poceniu.
Więcej produktów bogatych we flawonoidy – czarne jagody i porzeczki, wiśnie, gryka oraz napary ziołowe dostarczają rutyny i kwercetyny, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Napar z gryki (hreczki) od dawna wykorzystywany jest w zielarstwie jako naturalne wsparcie dla krążenia żylnego.
Ogranicz alkohol podczas upałów – alkohol rozszerza naczynia krwionośne, a to może nasilać obrzęki i uczucie ciężkości nóg.
Pieprz Cayenne z umiarem – kapsaicyna w małych ilościach poprawia przepływ krwi, jednak jej nadmiar w upalne dni może nasilać dolegliwości u osób z wrażliwymi naczyniami.

Domowe metody przynoszące ulgę w ciągu minut

Kilka prostych metod, które działają natychmiastowo na obrzęk i uczucie ciężkości:
Chłodny prysznic na nogi od kostek do kolan – najskuteczniejsza domowa metoda zwiększająca napięcie żył. Woda o temperaturze około 18-20°C, stosowana przez 2-3 minuty, pomaga obkurczyć rozszerzone naczynia krwionośne. Metoda ta od XIX wieku była polecana w niemieckim zielarstwie i hydroterapii.
Układanie nóg powyżej poziomu serca – 20-30 minut wieczornego odpoczynku z nogami opartymi o ścianę lub wysoką poduszkę ułatwia odpływ krwi i limfy z kończyn dolnych, pomagając zmniejszyć obrzęki.
Masaż żelem z escyną lub wyciągiem z kasztanowca – preparat warto nakładać delikatnymi ruchami od stóp w kierunku kolan, zgodnie z naturalnym odpływem krwi żylnej i limfy. Połączenie masażu z działaniem escyny może przynieść lepsze efekty niż stosowanie każdej z tych metod oddzielnie.
Ruch co 45-60 minut – nawet 5 minut spaceru lub prostych ćwiczeń stawów skokowych pomaga pobudzić krążenie żylne. Jest to szczególnie ważne podczas pracy siedzącej latem – klimatyzacja może poprawiać komfort, ale nie eliminuje negatywnych skutków długotrwałego bezruchu.

Czytaj też: Jak oczyścić naczynia krwionośne od wewnątrz?

Gryka jako zapomniane ziołowe wsparcie żył – rutyna w praktyce

Gryka siewna jest jednym z najbogatszych naturalnych źródeł rutyny – flawonoidu, który wspiera naczynia włosowate i pomaga zmniejszać ich przepuszczalność. Regularne spożywanie kaszy gryczanej lub naparu z ziela gryki może stanowić naturalne wsparcie dla osób zmagających się z uczuciem ciężkich nóg i skłonnością do obrzęków.
Korzystny wpływ naparu z ziela gryki na zmniejszenie obrzęków u osób z przewlekłą niewydolnością żylną potwierdzono w badaniu klinicznym „Leg Oedema Protection from a Buckwheat Herb Tea in Patients with Chronic Venous Insufficiency: A Single-Centre, Randomised, Double-Blind, Placebo-Controlled Clinical Trial”, opublikowanym przez Ihme i wsp. w European Journal of Clinical Pharmacology (1996).

Ciężkie nogi latem – kiedy konieczna jest konsultacja lekarska

Opisane metody naturalne mogą przynieść ulgę przy łagodnych i umiarkowanych objawach przewlekłej niewydolności żylnej. Istnieją jednak sytuacje, które wymagają pilnej konsultacji z lekarzem. Należą do nich nagły, jednostronny obrzęk nogi, który może świadczyć o zakrzepicy żył głębokich, zaczerwienienie łydki z towarzyszącym bólem i uczuciem ciepła, a także owrzodzenia goleni oraz trudno gojące się rany w okolicy kostek.
Jeśli objawy przewlekłej niewydolności żylnej utrzymują się przez dłuższy czas lub stopniowo się nasilają, warto skonsultować się z flebologiem lub angiologiem.

Źródła:
Poprawa objawów bólu, obrzęku i świądu w 6 RCT (543 uczestników) z zastosowaniem wyciągu z kasztanowca – Pittler M.H., Ernst E., Horse chestnut seed extract for chronic venous insufficiency, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2012. DOI: 10.1002/14651858.CD003230
Istotna poprawa objętości podudzia, obwodu kostki i mikrokrążenia w 5 badaniach klinicznych po zastosowaniu wyciągu z liści winorośli AS 195 – Kalus U. i wsp., Red vine leaf extract (AS 195) can improve some signs and symptoms of chronic venous insufficiency, Drug Research, 2020. DOI: 10.1055/a-1153-8345
Potwierdzono skuteczność zestawu: ruszczyk + winorośla + kasztanowiec + B6 w 90-dniowym RCT na PNW – Venavine Intensive in the Treatment of Symptoms Associated with Chronic Venous Insufficiency, NCT02483962, University of Johannesburg, 2015.
Zmniejszenie objętości obrzęku nóg po stosowaniu naparu z ziela gryki u osób z PNW – Ihme N. i wsp., Leg oedema protection from a buckwheat herb tea in patients with chronic venous insufficiency, European Journal of Clinical Pharmacology, 1996; 50(6): 443-447.